بررسی توانایی تصاویر حاصل از دورسنجی در تشخیص الگو و شدت توسعه فرسایش خندقی در لامرود فارس

با توجه به اهمیت شناخت ابعاد رخداد فرسایش خندقی و مزیتهایی که کاربرد سنجش از دور در مطالعه پدیده های زمینی دارد تحقیقی با هدف امکان سنجی این کاربرد شکل گرفت. دشت لامرد که از محل های شناخته شده بروز فرسایش خندقی در استان فارس است برگزیده و منطقه فرودگاه که در مرکزیت این دشت و دارای بیشترین بروز این پدیده است به عنوان محل تحقیق برگزیده شد. در سال 1383 طی یک عملیات میدانی و براساس الگویی که از تصویر ماهواره ای لندست گرفته شده بود، یکی از خوشه های مهم فرسایش خندقی، که در وسعت کلی بالغ بر 450 هکتار قرار داشت انتخاب و تعداد 40 شاخه از آن مورد نقشه برداری دقیق قرار گرفت و ابعاد لبه ی خندق ها و همچنین ترانسکت عمقی آنها برداشت و نقشه DEM(Digital Elevation Model) آنها تهیه شد. با پردازش تصویر ماهواره ای اسپات سال 2004 برگرفته از گوگل ارت نیز با روش پردازشی محدوده لبه های خندق ها ترسیم و با روشی که در این تحقیق پیشنهاد شده نقشه DEM حاصل از پردازش نیز تهیه شد. همچنین رابطه رگرسیونی بین طول و حجم خندق ها تعیین و ضریب تشخیص 72% برای آن به دست آمد. در سال 1385 عملیات میدانی تکرار و به دلیل از بین رفتن شاخص (بنچ مارک)ها، تنها امکان مترکشی و اندازه گیری طول خندق ها فراهم گردید. تصویر ماهواره ای IRS(Indian Remote Sensing satellite)2006 نیز مورد انواع پردازش (تصحیح هندسی و اتمسفری) قرار گرفت و طول و حجم خندق ها بر اساس روش پردازشی مشابه با مرحله قبل تعیین و همچنین به عنوان یک روش دوم، با کاربرد رابطه طول-حجم، حجم خندق ها محاسبه شد. مقایسه آماری با دو روش تی استیودنت برای متغیرهای ناوابسته و روش مربع کای برای داده های هر دو سال انجام شد. نتایج نشان داد که در هر دو متغیر طول و حجم بین روش مشاهده ای و پردازشی در سال 1383 با احتمال آماری بسیار بالا تفاوت معنی داری وجود ندارد. نتایج سال 1385 حاکی از تشابه آماری بین طولها و عدم تشابه آماری بین حجمهای مشاهده ای و پردازشی بود. کاربرد روش پردازشی در تهیه نقشه حجم کل خندق ها بر روی تصاویر لندست 2002، اسپات 2004 و IRS 2006 نشان داد که در سالهای 1381 تا 1383 مقدار 2068 و در سالهای 1383 تا 1385 مقدار 22500 متر مکعب خاک به وسیله فرسایش خندقی از دسترس خارج شده است. نرخ فرسایش خاک برای دوره اول 64/2 و برای دوره دوم 6/28 تن در هکتار در سال بوده است. تصاویر اسپات گوگل ارت و IRS توانایی بسیار مطلوبی را برای تهیه نقشه طول و حجم خندق ها در این منطقه فراهم کرده اند. تحلیل بارشها در این سالها نشان داد که بارشهای با حداکثر 24 ساعته کمتر از 50 میلیمتر نقش ناچیزی در تشدید فرسایش خندقی داشته و موارد بیش از 80 میلیمتر در روز سبب تشدید فرسایش تا 10 برابر نرخ معمول آن شده است.واژگان کلیدی: سنجش از دور، فرسایش خندقی ، گوگل ارت، IRS، لامرد.