بررسی تجمع نیترات و فلزات سنگین (As, Cd, Cr, Hg, Pb) در گیاه گوجه فرنگی تولید شده در منطقه غرب استان هرمزگان

تولید محصولات سالم کشاورزی موضوعی است که در تمام دنیا از اهمیت فراوانی برخوردار می باشد. در ایران نیز در سال های اخیر، این موضوع مورد توجه و اهتمام قرار گرفته است. عوامل متعددی از جمله مصرف نادرست و غیر اصولی کودها و آفت کش های شیمیایی، زمان نامناسب برداشت، نزدیک بودن مزرعه به معادن، کارخانه ها، کارگاههای صنعتی، پالایشگاه ها و جاده های پرتردد روستایی می تواند منجر به تجمع عناصر و ترکیبات مضر مانند نیترات و فلزات سنگین در سبزیجات پرمصرفی نظیر گوجه فرنگی شده و با صدمه به سیستم مغز، کلیه، تولید مثل و گردش خون، سلامت انسان را تحت تاثیر قرار دهد. گوجه فرنگی یکی از محصولات مهم کشاورزی است که سطح زیر کشت آن در استان هرمزگان به بیش از 14 هزار هکتار می رسد. مطالعه حاضر به سفارش دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان و با هدف بررسی وضعیت گیاه گوجه فرنگی تولید شده از لحاظ انباشت نیترات و پنج فلز سنگین سرب، کادمیوم، جیوه، کروم و آرسنیک، در 9 مزرعه واقع در 3 منطقه اصلی کشت گوجه فرنگی غرب استان هرمزگان انجام شد. نتایج نشان داد مقادیر نیترات، کادمیوم، آرسنیک و سرب در بخش خوراکی گیاه، از حد مجاز تعیین شده توسط سازمان ملی استاندارد ایران کمتر بود. عنصر جیوه نیز در هیچ یک از اندام های گیاه مشاهده نشد. این در حالی است که غلظت فلز سنگین کروم در میوه و سایر قسمت های گیاه، مقادیر بیشتر از حد مجاز را نشان داد. عدم انباشت نیترات، کادمیوم، آرسنیک ،جیوه و سرب در گیاهان مورد مطالعه می تواند ناشی از مصرف کم کودها باشد که طبیعتا باعث کاهش انباشت ترکیبات مختلف در گیاه خواهد شد، ضمن اینکه مدیریت صحیح مزرعه نیز می تواند این امر را باعث شود، هرچند دلیل اول محتمل تر می نماید زیرا می دانیم مدیریت مزارع و باغهای کشور معمولا با استاندارد جهانی فاصله زیادی دارد. غلظت بیش از حد کروم در گیاه نیز می تواند ناشی از انتخاب نامناسب محل مزرعه باشد که به همین خاطر، پیشنهاد می شود محل قرارگیری مزارع گوجه فرنگی تا حد امکان دور از جاده های پر تردد و مناطق صنعتی انتخاب شود. همچنین قویا پیشنهاد می شود که در پژوهش های آتی، سایر مناطق نیز از لحاظ تجمع آلاینده های مختلف در خاک و گیاه مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد. واژه های کلیدی: فلزات سنگین، گوجه فرنگی، نیترات، هرمزگان