تجزیه پایداری و آزمون تعیین ارزش زراعی لاین های حاصل از موتاسیون ارقام محلی برنج

در طی فرآیند معرفی رقم، مطالعه و سنجش میزان سازگاری و پایداری عملکرد لاین های اصلاح شده در شرایط مختلف محیطی در برنامه های اصلاح نباتات از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به منظور تعیین پایداری تعداد 13 لاین موتانت حاصل موتاسیون دو رقم محلی هاشمی و طارم محلی و یک لاین موتانت حاصل از رقم خزر به همراه 4 رقم شاهد (هاشمی، طارم محلی، خزر و گیلانه) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 4 تکرار در سه منطقه رشت (در دو شرایط نرمال و تنش خشکی انتهای فصل)، پایگاه تحقیقاتی شهید شیرودی (ایستگاه تحقیقات برنج چپرسر) و استان فارس طی سال های 1394 الی 1395 مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس در همه مکان ها و سال ها به طور جداگانه نشان از معنی داری اختلاف بین لاین ها از نظر اغلب صفات مورد ارزیابی بود. تجزیه واریانس مرکب سه مکان و دوسال برای صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه، طول خوشه، تعداد دانه سالم، تعداد دانه پوک، درصد باوری و عملکرد انجام شد. اثر مکان، ژنوتیپ و اثر متقابل سه گانه (مکان، سال و ژنوتیپ) در همه صفات مورد بررسی معنی دار شد. مقایسه میانگین نشان داد که بیشترین عملکرد را به ترتیب ژنوتیپ های شماره 5، 12 و 7 داشتند و کمترین میزان عملکرد در ژنوتیپ شماره 14 و رقم خزر مشاهده شد.تجزیه واریانس مرکب برای دو شرایط نرمال و تنش خشکی در دو سال نیز انجام شدکه نشان از معنی داری اثر محیط، ژنوتیپ و اثر متقابل محیط در ژنوتیپ برای همه صفات داشت. با بررسی شاخص های تحمل و مقاومت به تنش خشکی برای صفت عملکرد مشخص شد که لاین های 5، 12 و 7 متحمل ترین لاین ها بودند. تجزیه بای پلات و تجزیه کلاستر بر اساس شاخص های تحمل به تنش نیز نشان داد که لاین های 5، 7 و12 متحمل ترین لاین ها نسبت به تنش خشکی بودند. با توجه به بالاتر بودن عملکرد دو لاین 5 و 12 هم در شرایط نرمال در هر سه مکان و دو سال مورد بررسی و همچنین متحمل بودن این دو لاین نسبت به سایر لاین ها نسبت به تنش خشکی، این دو لاین برای استفاده در طرح های تحقیقی ترویجی به منطور معرفی رقم انتخاب شدند.کلمات کلیدی: برنج، تنش خشکی، شاخص های تحمل، لاین های موتانت، بای پلات، تجزیه مرکب، تجزیه پایداری، VCU