بازسازی و احیا آبزیان منطقه ماهشهر

درسالهای اخیر مناطق حفاظت شده به عنوان ابزاری برای حصول یک دیدگاه اکوسیستمی در مدیریتهای شیلات بسیار مورد توجه قرار گرفته اند. این مطالعه به منظور شناسایی مناطق حساس و با ارزش شیلاتی و در عین حال شناسایی مناطق تحت فشار استرس های محیطی و شناسایی مناطق حفاظت شده در خورهای منطقه ماهشهر از مهر ماه 1388 تا شهریور 1389 انجام شد. در مرحله اول کلیه پارامترهای زیستی شامل فیتوپلانکتونها، زیوپلانکتونها، ماکروزیوپلانکتونها، موجودات بنتیک و آبزیان صید ترال به همراه پارامترهای فیزیکی و شیمیایی و فلزات سنگین رسوبات مطالعه شده اند. نمونه برداری پارامترهای مختلف بصورت ماهانه و فصلی از 8 خور در منطقه ماهشهر در شمال غربی خلیج فارس انجام شد. به منظور تعیین سطح آلودگی فلزات سنگین، مقادیر طبیعی (Background value) فلزات مختلف در منطقه مورد مطالعه با استفاده از میانگین داده های پیشین به اضافه یک واحد انحراف معیار تعیین شده و فاکتور آلودگی هر فلز (Cf) و در مجموع درجه آلودگی هر خور (Cd) بر اساس فلزات سنگین تعیین گردید. بر اساس مقادیر فاکتور آلودگی فلزات مختلف (Cf)، بصورت زیر ردیف می شوند:Hg > Zn > Cu ≥ Ni > Pb ≥ Co > Cdو بر اساس درجه آلودگی (Cd)، خورهای مختلف بشکل زیر ردیف می شوند:بیحد< پاتیل < غزاله < درویش ≤ دورق < زنگی ≤ احمدی < غنام سایر فلزات پایین تر از سطوح تعیین شده استانداردهای فوق بر اساس درجه خطر آلودگی برای آبزیان بوده اند. همچنین با تعیین درجه سمیت فلزات سنگین مختلف(St) و شاخص تولید زیستی (Bioproduction Index) در رسوبات، شاخص خطر (Risk Index) برای خورهای مختلف تعیین شده است. نتایج شاخص اخیر نشان می دهد که بعضی فلزات مثل جیوه، روی و نیکل در سطح خطر بوده و تمامی خورها ی مورد مطالعه در سطح درجه آلودگی متوسط بوده اند بجز خور غنام که آلودگی قابل ملاحظه ای را از نظر فلزات سنگین نشان می دهد. جنس بستر تمامی خورهای مورد مطالعه رسی– گلی بوده است. ماکروبنتوزهای شناسایی شده براساس حساسیتشان به افزایش استرسها و آلاینده های محیطی در پنج گروه اکولوژیک دسته بندی شده اند. بر اساس میانگین سالانه مقادیر شاخص AMBI، بجز خور درویش که غیر آلوده ارزیابی شده تمامی خورها در گروه اکولوژیک III در حد کمی آلوده قرار گرفته اند. بطور کلی بر اساس مقادیر شاخصهای MBI و BI در فصول و خورهای مختلف، 34 درصد خورها غیر آلوده، 34 درصد خورها کمی آلوده و خورهای پاتیل، زنگی و دورق در تابستان و زنگی و بیحد در زمستان شرایط آلودگی شدید را نشان می دهند. تشخیص ارزشهای زیستی و حساسیت زیستگاه ساحلی خوریات ماهشهر و همچنین بیان شدت خطرات و تهدیدات با استفاده از معیارهایی صورت پذیرفت. معیارهای مثبت (پتانسیلهای زیستگاهی) و منفی (فاکتورها و شاخصهای تهدید و خطر) در سه رتبه 1، 3 و 5 به ترتیب در سه سطح ضعیف، متوسط و خوب دسته بندی شده اند. نهایتا بیشترین امتیاز بیان کننده مناسب ترین مکان برای حفاظت از میان خورهای مورد مطالعه بوده است. خورهای درویش، دورق و غزاله مناسب ترین خورها و خورهای غنام، زنگی و احمدی در سطح ضعیف برای حفاظت شناخته شده اند و خورهایی همچون بیحد و پاتیل در سطح متوسط و رتبه دوم انتخاب برای حفاظت قرار دارند. بررسی امکان ایجاد مناطق حفاظت شده و اعمال قوانین حفاظتی، سطح و شدت حفاظت و محدوده حفاظت نیازمند مطالعات فراگیر تر در آینده است. در مرحله دوم مولدین مورد نیاز برای تکثیر از خوریات بندر امام صید شده و بصورت طبیعی و نیمه طبیعی (تزریق هورمون) مورد تکثیر قرار گرفتند. دراین دوره تکثیر از گونه های صبیتی و شانک و هامور به ترتیب تعداد 225000، 700000 و 300000 قطعه بچه ماهی حدود 5/2 سانتی متری به منظور بازسازی ذخایر این گونه در خوریات منطقه رها سازی شدند. بازماندگی گونه های فوق در زمان رها سازی نسبت به مقدار لارو جمع آوری شده یک روزه در شانک بیشتر بقیه بوده (40/48 %) و پس از آن ماهی صبیتی (حدود 25 %) و کمترین میزان بازماندگی هم مربوط به گونه هامور (حدود 72/11 %) بود.کلمات کلیدی: خوریات ماهشهر، مناطق حفاظت شده، آلودگی فلزات سنگین، صید ضمنی، تنوع مکانی، فراوانی و پراکنش، مولدین دریایی و رهاسازی