بررسی اهمیت بیماری پوسیدگی جیبرلایی بلال ذرت و تعیین گروههای بیماریزایی و مولکولی قارچ Fusarium graminearum در تناوب گندم - ذرت

قارچ عامل بیماری فوزاریوم سنبله (FHB:Fusarium Head Blight) در گندم میزبان های دیگری نیز دارد. یکی از این میزبان های قارچ Fusarium graminearum که در کشورمان بعد از گندم در برخی مناطق کشت می شود، ذرت است که بیماری پوسیدگی جیبرلایی بلال (GER: Gibberella Ear Rot)را در این محصول زراعی ایجاد کرده و این امر علاوه بر توسعه و پراکنش بیشتر بیماری از جهت استقرار طولانی مدت عامل بیماری در مناطق مختلف کشت بسیار موثر است. از مجموع 105 جدایه جمع آوری شده قارچ F. graminearum در این تحقیق که از سه استان مورد بررسی شامل مازندران، گلستان و اردبیل صورت گرفت 15 جدایه از ذرت های آلوده به بیماری جداسازی شد. هر کدام از این استانها به عنوان یک زیر جمعیت در ارزیابیهای جمعیت در نظر گرفته شدند. تنوع بیماریزایی جدایه های F. graminearum زیاد بود به نحویکه در ذرت 18 و در گندم 33 گروه بیمایزایی ایجاد شد. هر چند عمده جدایه های F. graminearum روی هر دو میزبان گندم و ذرت بیماریزا بودند ولی شدت بیماریزایی جدایه ها روی گندم و ذرت یکسان نبود. عمده جدایه های بیماریزا روی گندم قادر به ایجاد آلودگی روی ذرت نیز بودند و این موضوع بیانگر آن است که نه تنها این سیستم کشت برای گندم از نظر شیوع بیماری مشکل آفرین است بلکه برای کشت ذرت نیز خطرناک است.استخراج DNA از 76 جدایه قارچ متعلق به سه زیرجمعیت مازندران، گلستان و اردبیل طبق روش مولر و همکاران (1992)، صورت گرفت. واکنشهای rep-PCR با کمک آغازگر BOX انجام شد. ارزیابیهای تنوع ژنتیکی درون هر زیرجمعیت و برای کل جدایه های مورد بررسی در این تحقیق توسط POPGENE Version 1.31 بدست آمد. تجزیه خوشه ای جدایه ها با کمک NTSYSpc-2.02e بر اساس روش UPGMA انجام شد. میزان تنوع ژنتیکی برای کل جمعیت (Ht) برابر با 3136/0 بدست آمد. شاخص شانن و Gst به ترتیب معادل معادل 4793/0 و 03/0محاسبه گردید. یکنواختی ژنتیکی بین دو زیر جمعیت مازندران و گلستان بیشترین (0.9882) و بین دو زیر جمعیت گلستان و اردبیل(0.9675) کمترین بود. ارزیابی های مولکولی نشان داد که 76 ژنوتیپ متفاوت از قارچ F. graminearum در جمعیت مورد بررسی وجود داشت. در دندروگرام حاصل از تجزیه خوشه ای 7 کلاستر اصلی و دو کلاستر فرعی به دست آمد. به استثنای کلاستر II که موید جدایی جدایه ها بر اساس دامنه میزبانی بود و کلاستر IV که جدایی جغرافیایی برخی جدایه ها را تا حدی توصیف کرد در سایر کلاسترهای دندروگرام حاصل از تجزیه خوشه ای، قرارگیری ژنتیکی جدایه ها در این گروهها مستقل از جدایی جغرافیایی و نیز جدایی آنها بر اساس میزبان بود. لذا جدایه های قارچ جدا از اختصاصیت میزبانی و منطقه جغرافیایی شباهتهایی دارند که در درون گروههای مختلف در کنار هم قرار گرفته اند. با وجود گزارشات معدودی از جداسازی این قارچ از ذرت در کشور این بررسی نخستین تحقیق جامع پیرامون ارزیابی اهمیت این بیمارگر در ذرت می باشد. یافته های این تحقیق از نظر اتخاذ سناریوهای مرتبط با کشاورزی حفاظتی در مناطق آلوده با توجه به موضوع مدیریت بقایای گیاهی اهمیت ویژه ای دارد. واژه های کلیدیذرت، گندم، پوسیدگی جیبرلایی،Fusarium graminearum