مطالعه تاثیر سیستم کشاورزی حفاظتی و متداول بر کارآیی مصرف نهاده ها در اقلیم معتدل خراسان رضوی

در این مطالعه ارزیابی کارایی (تولید در واحد سطح به ازای واحد نهاده مصرفی ) این نهاده ها (نیتروژن ،فسفر و آب ) در دو نظام تناوبی رایج و سیستم کشاورزی حفاظتی بصورت دو آزمایش جدا گانه و طی دو فاز مطالعاتی (دو فاز پنج ساله) با استفاده از طرح کرت های خرد شده (Split plot) در قالب بلوک های کامل تصادفی و با سه تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گناباد (منطقه معتدل)مورد بررسی قرار می گیرد. سطوح متفاوت خاک ورزی بعنوان کرت اصلی و سطوح مختلف مدیریت بقایا ی گیاهی بعنوان کرت فرعی می باشند. سیستم تناوبی رایج این منطقه شامل: گندم – جو – پنبه – گندم و در سیستم کشاورزی حفاظتی شامل پنبه-گندم- سورگوم-خربزه-گندم می باشد الف) سیستم تناوبی گندم – جو – پنبه – گندمدرگندم اول در سیستم تناوبی گندم – جو – پنبه – گندم تیمار خاک ورزی متداول با 60 درصد بقایا بیشترین مقدار کارایی مصرف آب و تیمار بی خاک ورزی و صفر درصد بقایاکمترین کارایی آب و بیشترین کارایی زراعی نیتروژن را در گندم نشان داد.درجو تیمار بی خاک ورزی با صفر درصد بقایا بیشترین مقدار کارایی مصرف آب رانشان داد. درتیمار توام خاک ورزی متداول با حفظ 60 بقایا درصد بقایا بیشترین کارایی زراعی نیتروژن و درتیمار توام بی خاک ورزی با صفر درصد بقایا بیشترین کارایی زراعی فسفر و پتاس را مشاهده شد. درپنبه بیشترین مقدار کارایی آب در تیمار خاک ورزی متداول با 30 درصد بقایا و کمترین مقدار آنها در تیمار توام خاک ورزی حداقل با 60% بقایا بود.درگندم دوم در این تناوب تیمار بی خاک ورزی با صفر درصد بقایا بیشترین کارایی زراعی فسفر را نشان داد. تیمار توام خاک ورزی متداول با حفظ 30 درصد بقایا بیشترین کارایی زراعی نیتروژن را نشان داد. کمترین کارآیی مصرف آب نیز مربوط به تیماربی خاک ورزی با 60% بقایا بود وبین سایر تیمارها تفاوتی از نظر راندمان مصرف آب وجود نداشت . از مقایسه گندم در ابتدای و انتهای این تناوب به نظر میرسد در این سیستم تناوبی، اثرات سیستم های خاک ورزی و حفظ بقایا در در حال ظهور است. ب) تناوب زراعی پایدار (پنبه-گندم-سورگوم-خربزه-گندم)درپنبه تیمار خاک ورزی حداقل با 60 درصد بقایا بیشترین مقدار کارایی مصرف آب وکارایی زراعی نیتروژن ، فسفر و پتاس و کمترین مقدار کارایی مصرف آب وکارایی زراعی نیتروژن ، فسفر و پتاس در بی خاک ورزی با 30% بقایا مشاهده شد.در گندم اول در تناوب زراعی پایدار (پنبه-گندم-سورگوم-خربزه-گندم) نتایج حاکی از تفاوت غیر معنی دار برای اثرات توام تیمار خاک ورزی و حفظ بقایا در کارآیی مصرف آب بود ولی بیشترین کارآیی زراعی نیتروژن ، فسفر و پتاس درتیمار بی خاک ورزی با 60 درصد بقایا مشاهده شد.درسورگوم نیز تیمار خاک ورزی متداول با صفر درصد بقایا بیشترین مقدار کارایی مصرف آب وکارایی زراعی نیتروژن ، فسفر و پتاس را نشان داد. کمترین مقدار نیز در بی خاک ورزی با 30% بقایا مشاهده شد. درخربزه تیمار خاک ورزی متداول با 30 درصد بقایا بیشترین مقدار کارایی مصرف آب و کارایی زراعی نیتروژن ، فسفر و پتاس و در تیمار توام خاک ورزی حداقل با حفظ 30 درصد بقایا کمترین مقدار کارایی مصرف آب وکارایی زراعی نیتروژن ، فسفر و پتاس مشاهده شد. درگندم دوم در تناوب زراعی پایدار نیز تیمار بی خاک ورزی با صفر درصد بقایا بیشترین مقدار کارایی مصرف آب وکارایی زراعی نیتروژن ، فسفر و پتاس مشاهده شد. تیمارهای خاک ورزی حداقل با حفظ صفر درصد بقایا و خاک ورزی حداقل با حفظ 30 درصد بقایا کمترین مقدار کارایی مصرف آب و فسفر وکارایی زراعی نیتروژن ، فسفر و پتاس مشاهده شد.بنابر این در مجموع می توان نتیجه گرفت تغییر روش خاک ورزی از متداول به کم خاک ورزی و بی خاک ورزی و حفظ بقایای گیاهی بر روی سطح خاک علاوه بر افزایش کارآیی مصرف آب موجب می شود کارآیی برخی از عناصر غذایی از جمله فسفر و نیتروژن افزایش یابد، در این سیستم تناوبی نیز به نظر می رسد که اثرات سیستم های خاک ورزی و حفظ بقایا در حال ظهور است. واژه های کلیدی: پایداری تولید، کود شیمیایی، کارایی زراعی، بقایای گیاهی، روش های شخم