آرتیچوک؛ یک منبع علوفه ا ی جدید در تغذیه دام

در طی سالیان متمادی، چالش هایی از قبیل مشکلات زیست محیطی مانند اثرات گلخانه ای، خشکسالی های بلند مدت، بیابان زایی و سیلاب های تخریب کننده مزارع کشاورزی و منابع طبیعی افزایش یافته و سبب بحران های اجتماعی-اقتصادی شده است. از طرفی منابع آب های سطحی و زیر زمینی به علت افزایش مصارف خانگی و صنعتی کاهش یافته است. بنابراین باید محصولات زراعی مورد توجه و امیدبخش آینده، نیاز آبی کم تری داشته باشند. مساله ی دیگری که بشر با آن مواجه شده، شوری خاک می باشد که به صورت طبیعی و همچنین در اثر فعالیت بشر در بسیاری از نقاط جهان مشکل آفرین شده است. در این شرایط استخراج آب توسط گیاهان برای رشد دشوارتر شده، و یکی از راه های موثر در این شرایط انتخاب و به نژادی گیاهان مقاوم به شوری است. مسایل و مشکلات مذکور باعث شده که نیاز به ایجاد راه کارهای جدید برای گسترش طیف وسیعی از گونه های گیاهی برای تامین علوفه و غذا احساس شود، و به همین منظور، گونه های گیاهی متنوعی نیز بررسی گردیده است. از جمله راه کارها برای کاهش مشکلات مزبور و بهبود بهره وری سیستم های زراعی-دامی، استفاده از گیاهان غیررایجی است که سازش پذیری خوبی با شرایط محیطی دارند، نهاده های کمی نیاز دارند و ارزش غذایی آن ها مناسب می باشد. انسان تاکنون بیش از 10 هزار گونه گیاه خوراکی را مورد استفاه قرار داده است، اما امروزه تنها 150 گونه گیاهی در مقیاس جهانی توسعه یافته است که 12 گونه از آنها تقریبا 80 درصد انرژی مورد نیاز انسان را تامین می کند و بیش از 60 درصد آن محدود به چهار محصول (برنج، گندم، ذرت و سیب زمینی) می باشد. در ایران، علی رغم پیشرفت در صنعت دامپروری، توسعه گیاهان علوفه ای متناسب با پیشرفت این صنعت مورد توجه قرار نگرفته بلکه عمدتا به ذرت علوفه ای محدود گردیده است. به نحوی که تنها علوفه سیلویی رایج، ذرت علوفه ای است. در حالی که نیاز آبی این گیاه بالا بوده و در شرایط کم آبی کشور توسعه کشت آن پایدار نخواهد بود. بنابراین، با توجه به شرایط اقلیمی کشور و محدودیت تامین علوفه، مطالعه در راستای تنوع بخشی به منابع علوفه ای امری ضروری محسوب می شود. یکی از گیاهان قابل توجه و امیدبخش برای آینده، گیاهی با نام آرتیچوک است که محصولی تجاری با گسترش جهانی می باشد و در شرایط محیطی مختلف، و در محدوده شرایط دیم تا آبیاری کامل قادر به رشد است. گیاه مذکور پتانسیل رشد در طیف گسترده ای از شرایط آب و هوایی را در تمام فصول سال دارد، اگر چه بهره وری زراعی آن در مناطق مختلف تا حد زیادی متفاوت است. از ویژگی های جالب این گیاه، تولید غده، دایمی بودن (به دلیل رویش مجدد هر ساله از غده)، رشد زیاد (تا ارتفاع بیش از 3 متر)، ترکیب شیمیایی مناسب و عملکرد تولید زیاد بیوماس رویشی (توده هوایی) و غده می باشد. از دیگر ویژگی های مهم آن می توان به مقاومت به خشکی و شوری (قادر به رشد در مناطق خشک و مناطق حاشیه ای و ساحلی)، مقاومت در برابر سرما و سازگاری خوب به روزهای طولانی خنک، رشد در خاک های ضعیف و قلیایی، مقاومت به بیماری ها و علف های هرز اشاره نمود.