آینده پژوهی ایران ۱۳۹۵

«آینده پژوهی ایران 1395» سومین تجربه ارائه گزارش های سالانه «آینده پژوهی ایران» است. در این گزارش برای نخستین بار سناریوهای پیش روی ایران با استفاده از روش تخصصی «تحلیل بالانس اثرات متقابل» شناسایی و معرفی شد.

در این پژوهش در مراحل اول چالش ها و مسائل (متغیرهای) ایران در سال ۱۳۹۵ شناسایی شده است و سپس با نظر کارشناسان و خبرگان میزان اهمیت و عدم قطعیت این متغیرها مشخص و متغیرهای کلیدی مشخص شده اند.

از بین ۱۹۵ مسئله و چالش (متغیر) شناسایی شده که دارای اهمیت متوسط به بالا بودند، حدود ۲۰ درصد اجتماعی، ۱۶ درصد اقتصادی، ۱۲ درصد بین الملل، ۹ درصد فرهنگی، ۹ درصد در حوزه سلامت، ۸ درصد سیاسی، ۸ درصد در حوزه صنعت و کشاورزی، ۷ درصد محیط زیستی، ۷ درصد در حوزه علم و فناوری و ۴ درصد در حوزه دین بوده اند. هر یک از این حوزه های موضوعی به تفکیک در گزارش «آینده پژوهی ایران ۱۳۹۵» تحلیل شده اند.

در بین متغیرهای دارای اهمیت متوسط به بالا، متغیرهای اقتصادی پس از اجتماعی بیشترین سهم را دارند. در شاخص میانگین درصد اهمیت، متغیرهای اقتصادی با میانگین اهمیت ۷۲ درصد رتبه اول و در شاخص میانگین درصد عدم قطعیت با میانگین ۴۶ درصد متغیرهای اقتصادی رتبه سوم را دارند. مجموع امتیازهای این سه شاخص نشان می دهد، اقتصاد مهم ترین حوزه موضوعی ایران در سال آینده (۱۳۹۵) است.

با مشخص شدن موقعیت متغیرها، در چند دور دیگر نیز از نظرات کارشناسان بهره گرفته شد تا «آینده پژوهی ایران سال ۱۳۹۵» به سرانجام برسد. در گام بعدی محدوده متغیرهای دارای اهمیت بسیار زیاد و عدم قطعیت زیاد، گروه متغیرهای A+ و برای تحلیل ریخت شناسی انتخاب شدند. این هفت متغیر عبارت بودند از: رکود/ رونق اقتصادی، اختلاف نظر در سطوح کلان حاکمیت درباره موضوعات کلیدی، پایداری برجام، سرنوشت انتخابات آینده امریکا، تقابل منطقه ای ایران با عربستان، قیمت نفت و بازار جهانی آن و تورم.

پس از مشخص شدن حالت های مختلف ۷ متغیر گروه A+ تحلیل بالانس اثرات متقابل با استفاده از نرم افزار تخصصی سناریوسازی انجام شد. در نتیجه محاسبات نرم افزاری بر مبنای الگوریتم های ریاضی نمرات سازگاری مربوط به 1458 سناریو مشخص شد. در نهایت 18 سناریوی منتخب از میان 1458 ترکیب ممکن گزینش و توسعه داده شد که طیف گسترده ای از آینده های پیش روی ایران در سال 1395 را ترسیم می کنند. 

این سناریوها عبارت بودند از: تداوم رکود (۱)، خروج از رکود (۲)، رکود تورمی (۳)، وضعیت قرمز (۴ و ۵)، رکود نفتی (۶ و ۸)، بحران سیاسی داخلی (۷ و ۹)، نبرد با عربستان (۱۰)، تورم تک رقمی (۱۲)، لغو برجام (۱۳ و ۲۲)، تفاهم و آشتی (۱۴ و ۱۵)، رونق اقتصادی (۱۶ و ۲۱)، افزایش درآمد نفتی (۱۷). 

در نهایت میزان مطلوبیت هر یک از سناریوها برای ایران روی طیفی از وضعیت نامطلوب (قرمز) تا وضعیت مطلوب (سبز) ارزیابی شده است. نتایج نشان داد، وضعیت مطلوبیت سناریوها بر اساس مطلوبیتی که به متغیرها نسبت داده شد به شرح زیر است:

سناریوهای نامطلوب: وضعیت قرمز (۴ و ۵)، نبرد با عربستان (۱۰)

سناریوهای میانه: تداوم رکود (۱)، خروج از رکود (۲)، رکود تورمی (۳)،  رکود نفتی (۶ و ۸)، بحران سیاسی داخلی (۷ و ۹)،  تورم تک رقمی (۱۲)، لغو برجام (۱۳ و ۲۲)، رونق اقتصادی (۱۶ و ۲۱)، افزایش درآمد نفتی (۱۷)