فراخوانی برای دانشمندان قرآنی: رئالیسم تاریخی، روشی برای تفسیر علمی قرآن کریم؛ ✍️ اسلامی

روشی که در اینجا برای خوانش قرآن کریم ارائه می­شود، از تفسیر متن به مثابه تاویل لغوی/زبانی فراتر می­­ رود و تفسیر متن را با ابژه­ شناسی آغاز می­کند. در این روش، هر متنی یک سرگذشت بیرونی نیز دارد و متون در یک تطور تاریخی در زندگی افراد در کلیت خود که وابسته به تاریخ بشری­ ست، تولید می­شود. در این میان این روش هم به عنوان یک فرضیه در عملیات تفسیر قرآن می ­توان به ­کار گرفته شود که در پایان تفسیر صحت و سقم آن مشخص می­شود؛ بنابراین این روش فراخوان یک طرح پژوهشی برای دانشمندان قرآن هست که آن را برای تفسیر آیات قرآن کریم به کار ببرند.

در این روش، دین اسلام که تجلی بارز آن در قرآن کریم می ­باشد، به عنوان یک پدیده بشری، یک دین تاریخی خوانده می­شود و همانا عنصر تاریخیت آن است که تاکنون آن را پابرجا نگاه داشته است. اما این دین متاثر از شرایط تاریخی ­ست و اینگونه نیست که دفعتا و به ­یکباره، آیه­ ای از قرآن نازل شده باشد، بلکه با توجه به نیازهای انسان­های اطراف پیامبر اکرم و همچنین خود ایشان در 23 سال دعوت خود از زمان ابتدای نزول قرآن کریم، این آیات نازل شدند. جدای از این ارتباط بین قرآن و جامعه پیامبر اکرم که قرآن کریم نیازهای مادی و معنوی آنان را پوشش می­داد، آنچه که در این روش تفسیر اهمیت دارد، سیر روند آگاهی تاریخی پیامبر اکرم در طول عمر خود می ­باشد که منجر به مجموعه آیاتی تحت عنوان قرآن کریم شد. این روش، مطالعه­ ای تطبیقی را آغاز می ­کند و شباهت­ها و تفاوت­های اسلام معرفی­ شده در قرآن را با دیگر ادیان و اسطوره ­های بشری، مقایسه می­کند. در این روش تمامی آیات میتواند یک ارجاع بیرونی داشته باشد به­ طوری که آیات قرآن نه صرفا متاثر بلکه حداقل شباهت­ هایی در قالب بیش ­متنیت (دگرگونی­ ای است که بر اساس تغیرات استوار شده است و دامنه این تغییرات از کم تا خیلی زیاد را شامل می­شود. به عبارتی در این نوع بخش­هایی از بیش متن به صورت تقلیدی حضور دارند و بخش­هایی با تغییرات همراهند) با آثار پیشین خود دارد.

مواردی که در این روش بایستی مراعات گردد و به ­کار بسته شود، به اختصار در زیر می­آید:

1. توجه به شان نزول آیات

2. کاوش در زندگینامه پیامبر اکرم و پیگیری وجوه تلاقی او با مضامین آیات از قبیل حشر و نشر با افراد خبره و سیر تاریخی روند آگاهی پیامبر اکرم

3. تطبیق مضامین آیات قرآن با دیگر ادیان و پیدا­کردن موارد مشابه آیات از قبل نزول قرآن کریم (مانند آنکه چه موارد مشابهی در قرآن در مقایسه با تورات و انجیل یا ادیان ایرانی وجود دارد به عنوان مثال قضیه زندگی بعد از مرگ و اصل معاد در تورات نیست اما در ادیان ایرانی بوده است)

4. تطبیق مضامین آیات با اسطوره ­های بشری

5. تطبیق آیات با سنن و فرهنگ عصر پیامبر اکرم

شایان ذکر است که روش رئالیسم تاریخی البته که خود در راستای پارادایم های نظری و روش ­های تحقیق پیشینیان است و به یکباره ادعای یک روش تازه­ ای را برای تفسیر قرآن کریم ندارد: مواردی که می­ توان آن­ها را هم­راستای این روش دانست که با تجمیع، پردازش و صورت­بندی مجدد آن­ها ما را به روش رئالیسم تاریخی برای تفسیر قرآن کریم رهنمون میکند، در ادامه می­آید: 1. «نظریه نقد روانشناسانه متن و اسطوره شخصی مولف متن از شارل مورون». 2. «نظریه اسطوره­ کاوی متن از ژیلبر دوران». 3. «روش بررسی علی و تطبیقی با رویکرد تلفیقی مادی (مانند شرایط اقتصادی) و ذهنی (شرایط فرهنگی) برای پدیده­ های تاریخی از ماکس وبر مانند آنچه در اخلاق پروتستان و روح سرمایه­ داری دیده می­شود».