دکتر سیدمحمد سجادی
جناب مستطاب دکتر سیدمحمد سجادی، ملقب به تمدن الملک یکی از مهمترین افراد خاندان سجادی ایران و از مهمترین رجال دوره قاجار و پهلوی است. فرزند سید میرزا یحیی و نوه ی سید میرزا محمد باقر ملقب به صدرالعلماست. سید ابوالقاسم (شاعر متخلص به ذره، استاد دانشگاه مسکو، مترجم، روزنامه نگار، دبیر، لغت شناس و ایران شناس) و سید ابوالفضل (تاجر فرش و از علمداران روزنامه در دهه های ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰) برادرانشان هستند. در سال 1278 شمسی در شهر تهران متولد شده اند.
پس از اتمام تحصیلاتشان در مدرسه عالی حقوق و علوم سیاسی به خدمت دادگستری درآمدند، در سال ۱۲۹۹ برای ادامه تحصیل به اروپا رفتند و ایشان در سال ۱۳۰۵ موفق به اخذ دکترای رشته حقوق و اقتصاد در دانشگاه پاریس شدند. در ایران آن زمان فقط دکتر محمد مصدق فارغ التحصیل از دانشگاه نوشاتل سوئیس، دکتر محمود افشار فارغ التحصیل از دانشگاه لوزان سوئیس، دکتر حسن مشرف نفیسی فارغ التحصیل از دانشگاه پاریس فرانسه و خود ایشان دکترای حقوق داشتند.
بعد از فارغ التحصیلی از دانشگاه در بانک دولتی د تا الجری فرانسه به خدمت پرداختند.
سیدمحمد از لحاظ علمی مردی جامع و به اصول و مبانی حقوق آشنایی داشتند. در کار اداری به کاردانی و جدیت ضرب المثل بود. به گفته دکتر باقر عاقلی: در تاریخ دوران مشروطیت ایران، سجادی اولین و آخرین شخصی بوده است که از ابتدای ورود به خدمت به خاطر پاکدستی حتی برای چند روز هم بیکار نبوده تمام مقامات و افراد و حکومت ها او را مورد حمایت قرار داده و برای او احترام قائل بودند او همیشه مصدر شغل بوده است.
مشاغل
پس از فارغ التحصیلی از مدرسه حقوق در ایران قاجاری مدتی قاضی بودند پس از به پایان بردن تحصیلات در پاریس و استخدام در بانکی فرانسوی، علی اکبر خان داور چند بار نامه به ایشان فرستادند و در نامه خواسته بودند به ایران بازگردند و در عدلیه نوین مشغول خدمت بشوند. در بازگشت به ایران در سال ۱۳۰۶ مدعی العموم (دادستان) مشهد و سپس در سال ۱۳۰۹ مدعی العموم خراسان شدند. سپس به تهران انتقال یافت و به معاونت دادستان کل دیوان عالی کشور منصوب شدند.
پس از آنکه در شهریور ۱۳۱۲ علی اکبر داور وزیر عدلیه در دولت محمد علی فروغی عهده دار وزارت مالیه شد، شماری از قضات از جمله دکتر سجادی را با خود به وزارت مالیه برد. سجادی پس از چندی، مدیر کل گمرک شدند.(بدین ترتیب بلژیکی ها که از حدود سالهای ۱۲۷۷-۱۲۷۸ بر گمرک ایران ریاست داشتند از ایران رفتند و گمرک زیر نظر کارکنان ایرانی قرار گرفت)
دستگیری دکتر با دسیسه متفقین
در جلد دوم کتاب شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران اثر باقر عاقلی نوشته شده:
سجادی همراه با شماری از رجال و مقامات و افسران به جرم تمایلات آلمانی به بازداشت متفقین درآمد و نزدیک به یک سال در اسارتگاه اراک به سر برد.
مشهورترین چهره های این اشخاص که به زندان افتاده عبارت بودند از: آیت الله کاشانی، سرلشگر آق اولی، دکتر احمد متین دفتری، سرلشگر زاهدی، نوبخت و بالاخره دکتر سجادی و عده ای دیگر.
در صفحه ۴۴۳ کتاب بازیگران سیاسی از مشروطیت تا سال 57 نوشته الموتی گفته شده: دکتر سجادی ماجرای بازداشت خود را توسط متفقین چنین نوشته است: ساعت 6 بعداز ظهر روز هفتم شهریور ماه 1322 یک سرهنگ شهربانی به منزل من آمد و گفت رییس شهربانی از شما خواسته اند که ایشان را در شهربانی ملاقات کنید، وقتی به آنجا رفتم سرتیپ سیف رییس شهربانی با ابراز تاسف گفت طبق دستور دولت وظیفه دار هستم که در اینجا از شما پذیرایی کنم و هیچ گونه اطلاعی هم از علت بازداشت شما ندارم. در اسفندماه مرا آزاد کردند. که از اراک به تهران آمدم، پس از رسیدن به تهران اولین کسی که به دیدن من آمد سهیلی نخست وزیر بود که به عذرخواهی پرداخت و مشکلات کار را که منجر به بازداشت ما شده بود بیان داشت و گفت چاره ای نبود. متفقین بازداشت عده ای از ایرانیان را خواسته بودند، گفتم: چرا ما را نزد خود نگاه نداشتید و اجازه دادید که با ما این قدر بد رفتاری کنند، سهیلی سکوت کرد و جوابی نداد. از نخست وزیر گله کردم؛ ولی در پاسخ گفت: متفقین ما را تهدید کرده بودند و لیست را دادند و خواستار بازداشت عده ای شدند و ما هر چه مقاومت کردیم فایده ای نداشت چاره ای نداشتیم اظهار تاسف کرد و از هم جدا شدیم.
بعد از انقلاب ۱۳۵۷
بعد از روی کار آمدن جمهوری اسلامی، ایشان به علت خدماتشان به ملت ایران با کمال آسودگی به زندگی عادی خود مشغول بودند و سرانجام در سال 136۹ در سن ۹۱ سالگی در تهران درگذشتند.
منابع
- بازیگران سیاسی از مشروطیت تا سال 57
- سالنامه سیاسی، ادبی دنیا
- بازیگران عصر رضاشاه و محمدرضاشاه
- رجال عصر پهلوی
- شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران
- گذشته ها و اندیشه های زندگی
- خاطرات یک وزیر، دکتر محمد سجادی (تاریخ راه آهن سراسری ایران)
- تاریخ 20 ساله ایران
- گذر عمر
- تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد
- خاطرات حاج عزالممالک اردلان
- ظهور و سقوط سلطنت پهلوی
- شهرداران تهران
- دوار و عدلیه
- روزنامه های دوره پهلوی