مسئله آموزش ایران، کمبود مدرسه نیست؛ کمبود اندیشه در سیاست گذاری آموزشی است.
مسئله آموزش ایران، کمبود مدرسه نیست؛ کمبود اندیشه در سیاست گذاری آموزشی است.
من معلمم؛ اما تجربه حضور در کلاس درس، به من آموخته است که مسائل آموزش وپرورش را نمی توان صرفا از پشت میزهای اداری، در قالب بخشنامه ها و آمارهای عملکردی فهمید.
مدرسه، فقط مکانی برای انتقال دانش نیست؛ یکی از مهم ترین نهادهای شکل دهنده به سرمایه انسانی، فرصت های اجتماعی و آینده توسعه یک جامعه است. بنابراین، هر اختلالی در نظام آموزشی، صرفا یک مسئله آموزشی نیست؛ مسئله ای در حوزه عدالت اجتماعی، توسعه انسانی و آینده کشور است.
یکی از خطاهای بنیادین در مواجهه با آموزش وپرورش ایران، تقلیل مسئله آموزش به کمبود امکانات، تراکم کلاس ها، تغییر کتاب های درسی یا اصلاح شیوه های ارزشیابی است. این مسائل واقعی اند، اما همه مسئله نیستند.
پرسش اساسی این است: نظام آموزشی ما تا چه اندازه توانسته است دانش آموزانی پرسشگر، خلاق، مستقل و برخوردار از قدرت تحلیل تربیت کند؟
وقتی موفقیت تحصیلی بیش از آنکه با توانایی اندیشیدن سنجیده شود، با توانایی بازتولید محفوظات تعریف می شود، نباید از ضعف تفکر انتقادی در جامعه شگفت زده شویم. وقتی مدرسه فرصت تجربه، گفت وگو، خطا کردن و کشف کردن را محدود می کند، نمی توان انتظار داشت نسلی نوآور و مسئله حل کن تربیت شود.
از سوی دیگر، نمی توان از عدالت آموزشی سخن گفت، اما تفاوت عمیق فرصت های یادگیری میان مناطق برخوردار و کم برخوردار را نادیده گرفت. عدالت آموزشی صرفا به معنای حضور دانش آموزان در مدرسه نیست؛ بلکه به معنای دسترسی منصفانه آنان به کیفیت یادگیری، معلم توانمند، محیط آموزشی مناسب و فرصت شکوفایی استعدادهاست.
در این میان، معلم نباید صرفا مجری برنامه های از پیش تعیین شده تلقی شود. معلم، کنشگر اصلی فرایند یادگیری و یکی از مهم ترین منابع شناخت واقعیت های مدرسه است. سیاست گذاری آموزشی بدون مشارکت معلمان، شبیه برنامه ریزی برای یک سرزمین بدون شناخت جغرافیا و زیست واقعی ساکنان آن است.
به باور من، تحول آموزش وپرورش زمانی آغاز می شود که به جای پرسیدن اینکه چگونه می توان دانش آموزان بیشتری را با محتوای موجود ارزیابی کرد، بپرسیم چگونه می توان فرصت اندیشیدن، آموختن و ساختن آینده را برای همه فراهم کرد.
مدرسه باید جایی برای پرورش انسان باشد، نه صرفا محل تولید کارنامه های تحصیلی.
اگر قرار است آینده ای متفاوت برای ایران بسازیم، باید از بازاندیشی در فلسفه آموزش، کیفیت یادگیری و جایگاه معلم آغاز کنیم. توسعه، پیش از آنکه در جاده ها، ساختمان ها و شاخص های اقتصادی متجلی شود، در ذهن انسان ها شکل می گیرد؛ و مدرسه یکی از نخستین مکان های شکل گیری آن است.
