چگونه باید با سوءاستفاده جنسی از کودکان در عصر هوش مصنوعی مقابله کرد؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

چگونه باید با سوءاستفاده جنسی از کودکان در عصر هوش مصنوعی مقابله کرد؟

یکی از نگران کننده ترین پیامدهای پیشرفت هوش مصنوعی، امکان تولید و دست کاری محتوای جنسی مرتبط با کودکان است. فناوری های تولید تصویر و ویدئو می توانند برای ساخت محتوای جعلی، دست کاری تصاویر موجود یا تسهیل آزار و اخاذی مورد استفاده قرار گیرند. در چنین شرایطی، خطر فقط به محتوایی محدود نمی شود که کودک مستقیما در تولید آن حضور داشته است؛ ممکن است تصویر او بدون اطلاع یا رضایتش در محتوایی ساختگی به کار رود و سپس در شبکه ای گسترده منتشر شود.

این تحول، شیوه های مقابله با سوءاستفاده جنسی از کودکان را پیچیده تر کرده است. پیش تر نیز تصاویر و اطلاعات خصوصی می توانستند بدون اجازه منتشر شوند، اما ابزارهای جدید امکان تولید محتوایی را فراهم کرده اند که تشخیص اصالت آن دشوار است. در نتیجه، قربانی ممکن است با پرسش ها و تردیدهایی روبه رو شود که خود به آسیب ثانویه منجر می شوند: آیا تصویر واقعی است؟ آیا دیگران باور می کنند که او نقشی در تولید آن نداشته است؟ آیا محتوا حذف خواهد شد یا بار دیگر منتشر می شود؟ این وضعیت می تواند احساس امنیت و کنترل کودک بر هویت خود را به شدت تضعیف کند.

در حقوق بین الملل کودک، ماده ۳۴ کنوانسیون حقوق کودک بر حمایت از کودکان در برابر بهره کشی و سوءاستفاده جنسی تاکید دارد. پروتکل اختیاری کنوانسیون درباره فروش کودکان، فحشای کودکان و هرزه نگاری کودکان نیز چارچوب مهمی برای مقابله با اشکال مشخصی از این جرائم فراهم می کند. بااین حال، انطباق محتوای کاملا تولیدشده با هوش مصنوعی با تعاریف کیفری موجود، در همه نظام های حقوقی یکسان نیست. ازاین رو، دولت ها باید قوانین خود را با تحولات فناوری بررسی کنند، خلاهای احتمالی را بشناسند و در عین حال، از توسعه جرم انگاری مبهم و بی ضابطه پرهیز کنند.

مقابله موثر با این پدیده به همکاری چندجانبه نیاز دارد. پلتفرم ها باید مسیرهای گزارش دهی امن و قابل دسترس داشته باشند، به گزارش های مربوط به سوءاستفاده جنسی از کودکان با فوریت متناسب رسیدگی کنند و از بازنشر محتوای زیان بار جلوگیری کنند. شرکت های سازنده ابزارهای هوش مصنوعی نیز باید خطر استفاده مجرمانه از محصولات خود را ارزیابی کنند و تدابیر پیشگیرانه متناسب داشته باشند. نهادهای عمومی باید همکاری فرامرزی، آموزش تخصصی ماموران و دسترسی قربانیان به حمایت حقوقی و روانی را تقویت کنند.

در این میان، رفتار با کودک قربانی اهمیت بنیادین دارد. کودک نباید به دلیل وجود تصویر یا محتوایی که بدون رضایت او ساخته یا منتشر شده است، سرزنش شود. حفظ شواهد و گزارش محتوا ممکن است ضروری باشد، اما این اقدامات باید با رعایت حریم خصوصی و پرهیز از بازنشر غیرضروری انجام شوند. همچنین نباید از کودک انتظار داشت برای دریافت حمایت، بارها جزئیات آزار را برای افراد مختلف بازگو کند.

پیشرفت فناوری، مسئولیت جامعه در قبال کودکان را کمتر نکرده است؛ بلکه ضرورت آن را آشکارتر ساخته است. اگر ابزارهای تازه امکان آسیب رساندن را گسترش داده اند، سازوکارهای پیشگیری، پاسخ گویی و حمایت نیز باید متناسب با آن تحول یابند. در این میدان، معیار موفقیت فقط تعداد پرونده های تشکیل شده نیست؛ مهم آن است که کودک بتواند بدون ترس از سرزنش، با حفظ کرامت خود و با امید به حمایت موثر، از چرخه آزار خارج شود.