گوشی کودک را کنترل کنیم یا به او سواد دیجیتال یاد بدهیم؟
دکتر محمدمهدی سیدناصری
حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال
گوشی کودک را کنترل کنیم یا به او سواد دیجیتال یاد بدهیم؟
گوشی هوشمند برای بسیاری از کودکان به ابزار یادگیری، ارتباط، سرگرمی و شناخت جهان تبدیل شده است. در عین حال، دسترسی بدون آمادگی به محتوای نامناسب، آزار اینترنتی، فریبکاری و نقض حریم خصوصی می تواند آنان را در معرض خطر قرار دهد. در چنین شرایطی، برخی خانواده ها به نظارت سخت گیرانه و برخی دیگر به آزادی تقریبا کامل روی می آورند. اما انتخاب واقعی میان کنترل مطلق و رهاکردن کودک نیست؛ مسئله، یافتن تعادلی میان حمایت، آموزش و استقلال تدریجی است.
مواد ۱۷، ۱۹ و ۱۶ کنوانسیون حقوق کودک به ترتیب به دسترسی به اطلاعات، حمایت در برابر خشونت و احترام به حریم خصوصی مربوط اند. کنار هم قراردادن این اصول نشان می دهد که حمایت از کودک در محیط دیجیتال نباید به محروم کردن بی دلیل او از اطلاعات و فرصت های یادگیری منجر شود. همان طور که دسترسی بدون راهنمایی نیز نمی تواند همیشه انتخاب مناسبی باشد.
سواد دیجیتال یعنی کودک بتواند محتوای قابل اعتماد را از اطلاعات گمراه کننده تشخیص دهد، درباره اشتراک گذاری اطلاعات شخصی تصمیم سنجیده بگیرد، رفتار آزاردهنده را شناسایی کند و در صورت مواجهه با خطر، بدون ترس از سرزنش درخواست کمک کند. این مهارت ها با گفت وگو و تمرین آموخته می شوند، نه صرفا با نصب یک برنامه نظارتی.
خانواده می تواند قواعد روشنی درباره زمان استفاده، بازی های مجاز، خریدهای اینترنتی، ارتباط با افراد ناشناس و شیوه گزارش خطرها تعیین کند. این قواعد باید با سن و نیازهای کودک متناسب باشند و با افزایش توانایی او بازبینی شوند. در موقعیت های پرخطر، نظارت مستقیم تر ممکن است ضروری باشد؛ اما بهتر است دلیل و حدود آن تا حد امکان روشن باشد.
هدف نهایی این نیست که والدین تا همیشه همه فعالیت های دیجیتال فرزندشان را کنترل کنند. هدف این است که کودک به تدریج توانایی محافظت از خود را پیدا کند. بهترین نظارت، نظارتی است که در کنار کاهش خطرهای فوری، به شکل گیری قضاوت مستقل و مسئولانه نیز کمک کند.