تفاوت های غریزه و فطرت

یکی از تفاوت های غریزه و فطرت این است که غریزه، خودش شکوفا می شود، طفل از لحظه ای که به دنیا می آید غریزه گرسنگی او را به گریه وا می دارد و زمانی که به سن بلوغ می رسد غریزه جنسی اش خود به خود شکوفا می شود و او را به ارضای خود می خواند و او هم راه ارضاء و اشباع آن را بدون آموختن می داند، این مطلب در حیوانات بسیار واضح تر است. اما فطرت که منشا کمالات معنوی است چنین نیست، بلکه اولا باید آن را شکوفا ساخت و ثانیا پس از شناخت امور فطری و این که فلان مساله برخاسته از فطرت انسان است، باید اعمال اختیار کرد.

علامه مصباح یزدی، محمد تقی، معارف قرآن، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ج 1 3، ص 428

یعنی فطری بودن مساله، انسان را مجبور نمی کند، مثلا خداخواهی، فطری انسان است و ریشه در فطرت او دارد، اما انسان اجبارا خداپرست نیست، بلکه خداپرستی یا طرف مقابل آن را با انتخاب و گزینش خود بر می گزیند. همان گونه که طبیعت و غریزه در انسان و حیوان که خود به خود شکوفا می شود، انسان را مجبور نمی کند و او مغلوب قهری غرایز نفسانی و حیوانی خود نیست، بلکه باز هم از روی انتخاب و گزینش خود پیروی از هوای نفس و... می نماید. این بود بعضی از تفاوت های فطرت و عقل که به آن رسیده ایم.