سلامت روان کودک؛ یک پازل هشت تکه
به بهانه ی 8 اکتبر، روز جهانی کودک
با کودک خود همیشه با آرامش
در گفتن عیب های او کن کوشش
تنبیه و خشونت اشتباهی است بزرگ
پرخاشگری مایه ترس است و تنش
پیغمبر ما گفت چو کودک داری
در تربیتش نکته بود بسیاری
اول که شوی به حد کودک نزدیک
در عالم او باشی و ره بسپاری
اشعار بهروز مرادی
سلامت روان کودک؛ یک پازل هشت تکه
کودکی که از نظر روانی سالم رشد می کند، به تدریج یاد می گیرد احساساتش را بشناسد، با دیگران ارتباط برقرار کند، فکر کند، انتخاب کند، مسئولیت بپذیرد و برای زندگی اش معنا پیدا کند.
برای اینکه تصویر کامل تری از سلامت روان کودک داشته باشیم، می توانیم آن را از هشت بعد مهم بررسی کنیم:
۱. بعد عاطفی | شناخت و بیان احساسات
کودک باید بتواند احساسش را بشناسد و درباره آن حرف بزند.
«باز چرا گریه می کنی؟!»
«به نظر می رسه خیلی ناراحتی؛ دوست داری برام بگی چی شده؟»
هدف این نیست که کودک همیشه آرام باشد؛
هدف این است که احساساتش را بشناسد و بتواند آنها را مدیریت کند.
۲. بعد جسمی | توجه به بدن
خواب، تغذیه، فعالیت بدنی و سلامت جسم، با حال روانی کودک ارتباط دارند.
گاهی دل درد، سردرد یا تغییر اشتها می تواند با استرس و اضطراب همراه باشد؛ اما نباید هر علامت جسمی را فورا روانی بدانیم.
اول به بدن توجه کنیم، بعد به هیجان ها.
۳. بعد اجتماعی | رابطه و مهارت ارتباطی
داشتن همبازی کافی نیست.
کودک باید کم کم یاد بگیرد:
نه بگوید، کمک بخواهد، همکاری کند، اختلافش را حل کند و احساس و خواسته اش را محترمانه بیان کند.
این مهارت ها را می توان از دل بازی ها و موقعیت های روزمره تمرین کرد.
۴. بعد محیطی | احساس امنیت
کودک برای رشد سالم به محیطی نیاز دارد که در آن احساس امنیت، ثبات و تعلق کند.
لازم نیست حتما اتاق مستقلی داشته باشد؛
گاهی یک گوشه کوچک و آرام برای بازی، مطالعه یا خلوت کردن هم می تواند به او کمک کند.
۵. بعد شناختی | کنجکاوی و یادگیری
اجازه بدهید سوال بپرسد، تجربه کند، اشتباه کند و دوباره تلاش کند.
قرار نیست کودک همیشه درست عمل کند.
گاهی بهترین پاسخ به یک اشتباه این نیست که بگوییم:
«دیدی گفتم خرابش می کنی!»
بلکه این است:
«به نظرت این بار چطور می تونیم بهتر انجامش بدیم؟»
۶. بعد معنوی | پیدا کردن معنا
کودک به تدریج نیاز دارد احساس کند زندگی فقط مجموعه ای از خوردن، بازی، مدرسه و سرگرمی نیست؛
بلکه زندگی می تواند معنا، ارزش و مقصدی فراتر از خواسته های لحظه ای داشته باشد.
در تربیت دینی، این بعد می تواند با ارتباط تدریجی و متناسب با سن کودک با خدا، خیر، محبت، مسئولیت و ارزش های اخلاقی شکل بگیرد.
۷. بعد نقش و مسئولیت | احساس مفید بودن
مرتب کردن وسایل، کمک در کارهای خانه، مراقبت از وسایل شخصی یا انجام یک مسئولیت متناسب با سن، به کودک پیام مهمی می دهد:
«تو عضو موثر این خانواده ای.»
مسئولیت فقط برای نظم خانه نیست؛
برای ساختن احساس توانمندی و مسئولیت پذیری کودک هم هست.
۸. بعد مالی | انتخاب و خویشتن داری
آموزش مالی کودک فقط درباره پول نیست.
گاهی همین گفت وگوی ساده کافی است:
«الان این اسباب بازی رو بخریم یا پولمون رو نگه داریم تا برای چیزی که بیشتر دوست داری استفاده کنیم؟»
کودک به تدریج یاد می گیرد انتخاب کند، صبر کند و خواسته هایش را مدیریت کند.
یک نکته مهم:
این هشت بعد از هم جدا نیستند.
کودکی که کم خواب است، ممکن است زودرنج تر شود؛ کودکی که احساس امنیت نمی کند، ممکن است در روابطش مشکل پیدا کند؛ و کودکی که دائما از اشتباه کردن می ترسد، ممکن است کمتر تجربه و یادگیری کند.
پس وقتی با یک رفتار دشوار روبه رو می شویم، فقط نپرسیم:
«چطور این رفتار را متوقف کنم؟»
گاهی به دنبال این باشیم که:
«چه چیزی در زندگی این کودک نیاز به توجه بیشتری دارد؟»
یک تمرین ساده:
گاهی از فرزندتان بپرسید:
«اگر امروزت یک رنگ بود، چه رنگی بود؟ چرا؟»
لازم نیست پاسخ او را تحلیل کنید.
فقط با آرامش گوش بدهید.
گاهی یک سوال ساده، دریچه ای به دنیای درونی کودک باز می کند.
┄┅═✧❁ااا❁✧═┅┄