مسئولیت پزشک در سایه خطای هوش مصنوعی

مسئولیت کیفری پزشک در قبال نتایج زیان بار ناشی از اختلال هوش مصنوعی، مستلزم احراز تقصیر و رابطه سببیت میان رفتار وی و نتیجه مجرمانه است. مطابق ماده ۱۴۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، در جرایم غیرعمدی، احراز تقصیر مرتکب ضرورت دارد و مواد ۴۹۵ و ۴۹۶ نیز در تعیین مسئولیت پزشک واجد اهمیت اند. بااین حال، مسئله اساسی آن است که آیا می توان پزشکی را که به سامانه ای تخصصی و ظاهرا قابل اعتماد اتکا کرده است، صرفا به دلیل وقوع خطا مسئول شناخت؟ پاسخ منفی است؛ همان گونه که استناد به خروجی هوش مصنوعی نیز به خودی خود موجب رفع مسئولیت نمی شود. نقد اصلی آن است که مقررات موجود، معیارهای روشنی برای تعیین حدود تکلیف نظارتی پزشک بر سامانه های غیرشفاف هوش مصنوعی ارائه نمی کنند. درنتیجه، بدون بررسی میزان کنترل پزشک، قابلیت پیش بینی اختلال و امکان متعارف پیشگیری از آن، احتمال تحمیل مسئولیتی فراتر از تقصیر واقعی وی وجود دارد. افزون بر این، انتساب نتیجه مجرمانه به پزشک، بدون تفکیک نقش مرکز درمانی و طراح سامانه، می تواند به نادیده گرفتن سهم سایر عوامل موثر بینجامد. بنابراین، تعیین مسئولیت کیفری در این حوزه باید با ارزیابی دقیق رفتار هر عامل، احراز رابطه سببیت و رعایت اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری صورت گیرد؛ امری که ضرورت تدوین معیارهای قانونی متناسب با ویژگی های فنی و بالینی هوش مصنوعی را آشکار می سازد.