با آغاز فصل سرما و افزایش عفونت های تنفسی؛ آیا کشور در آستانه موج تازه آنفلوآنزا قرار دارد؟

با سردشدن هوا، سرفه و گلودرد و تب دوباره به مهمان خانه ها و کلاس های درس تبدیل می شوند. هر سال هم این اتفاق می افتد، اما تکراری بودن آن نباید ما را به خطای خطرناک ساده انگاری بیندازد. واقعیت این است که افزایش عفونت های تنفسی در فصل سرما، پدیده ای قابل انتظاربرای خانواده میباشد ، ولی هر افزایش مراجعه به درمانگاه ها هم لزوما به معنای آغاز یک موج فراگیر آنفلوآنزا نیست.امسال نیز با بازگشایی مدارس و بیشترشدن حضور کودکان در محیط های بسته و شلوغ، نشانه های افزایش بیماری های تنفسی دیده می شود. کودکان در این میان نقش مهمی دارند؛ نه به این دلیل که «مقصر» انتقال اند، بلکه چون مدرسه، مهدکودک، سرویس رفت وآمد و کلاس های پرجمعیت، زمینه گردش سریع تر ویروس ها را فراهم می کند. کافی است یک کودک با تب و سرفه به مدرسه برود تا چند خانواده، ظرف چند روز درگیر شوند.اما نباید هر تب و آبریزش بینی را با برچسب آنفلوآنزا یا عفونت شدید ریه ترسناک کرد. 

در شروع فصل پاییز و کاهش طبیعی دما وسردشدن تدریجی هوا، ویروس های مختلفی هم زمان در گردش اند، از سرماخوردگی های معمول و راینوویروس گرفته تا آنفلوآنزا، کرونا، RSV و آدنوویروس.

 این مطلب را میبایست خانواده ها بدانند که علائم اولیه بسیاری از آن ها شبیه به هم است: گلودرد، بدن درد، آبریزش بینی، تب یا سرفه. بنابراین تشخیص صرفا با شنیدن چند علامت یا تجربه قبلی ممکن نیست.آنچه خانواده ها باید بدانند این است که «سرماخوردگی» با «عفونت شدید تنفسی» یکی نیست. بیشتر کودکان و بزرگسالان با استراحت، مصرف مایعات، تغذیه مناسب و درمان علامتی بهبود پیدا می کنند. اما اگر تب بالا و پایدار شد، کودک بی حال و خواب آلود بود، نفس کشیدن سخت شد، تنفس تند شد، کبودی لب ها دیده شد، کودک مایعات نخورد یا پس از چند روز بهبود نسبی ناگهان حالش بدتر شد، دیگر زمان صبر کردن در خانه نیست. این ها نشانه هایی هستند که باید جدی گرفته شوند.نگرانی مهم دیگر، مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک است. هنوز هم در بسیاری از خانه ها، با اولین سرفه یا گلودرد، آنتی بیوتیک شروع می شود؛ انگار هر تب و سرفه ای نشانه عفونت باکتریایی است. در حالی که بخش بزرگی از عفونت های فصل سرد ویروسی اند و آنتی بیوتیک نه تنها کمکی به درمان آن ها 

نمی کند، بلکه می تواند با ایجاد مقاومت دارویی، دست پزشک را در درمان عفونت های واقعی آینده ببندد. مصرف آنتی بیوتیک باید با نسخه وتجویز پزشک باشد، نه واکنش خانواده به اضطراب.سال ۱۴۰۴ به ما نشان داد که آنفلوآنزا را هم نباید دست کم گرفت. در مقاطعی از فصل سرد، سهم آنفلوآنزا از عفونت های تنفسی به سطح هشدار رسید و بار مراجعه به مراکز درمانی افزایش یافت. 

اکنون در همین ابتدای فصل پاییز و شروع فصل سرد ۱۴۰۵، افزایش علائم تنفسی دیده می شود، اما برای اعلام «موج فراگیر آنفلوآنزا» باید به داده های مراقبتی، آزمایش های تشخیصی و روند هفته های آینده منتشر شده از سوی وزارت بهداشت تکیه کرد؛ نه به شایعات فضای مجازی و نه به شمار اطرافیانی که سرما خورده اند.شایان ذکر است در این جا مسئولیت خانواده ها روشن است: کودک تب دار و سرفه دار خود را به مدرسه و مهد نفرستند، خانواده های عزیز علائم هشدار را بشناسند، از خوددرمانی پرهیز کنند و اجازه ندهند نگرانی، جای تصمیم پزشکی را بگیرد. شستن دست ها، تهویه کلاس و خانه، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و ماندن در خانه در روزهای بیماری، توصیه های ساده ای هستند؛ اما همین رفتارهای ساده می توانند زنجیره انتقال را کوتاه کنند.و مسئولیت مدیران محترم مدارس، مهدکودک ها و متولیان سلامت نیز کمتر از خانواده ها نیست.

 کلاس بدون تهویه، تراکم بالای دانش آموزان، نبود امکان مرخصی برای کودک بیمار و بی توجهی به علائم، همان جایی است که یک بیماری معمول فصلی می تواند به موجی از غیبت، مراجعه درمانی و نگرانی خانوادگی تبدیل شود. مدرسه نباید محل اثبات «تحمل» کودک بیمار باشد؛ باید محیطی امن برای پیشگیری و آموزش باشد.کاملا بدیهی است که فصل سرما همیشه با افزایش بیماری های تنفسی همراه است؛ شیوع این گونه از بیماریها در ابتدای فصل پاییز وزمستان واقعیت طبیعی جامعه امروز ماست. اما طبیعی بودن، به معنای بی نیازی از مراقبت نیست. نه باید با هر سرفه وحشت زده شد و نه باید تب و تنگی نفس را با جمله «چیزی نیست، سرما خورده» کنار گذاشت.

 راه درست، پرهیز از هر دو افراط است: نه باید با مشاهده هر سرفه و تب دچار نگرانی شد و نه علائم بیماری را ساده انگاشت. افزایش آگاهی، مراجعه به موقع، پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک و دسترسی به اطلاعات دقیق و شفاف، از مهم ترین راهکارهای پیشگیری و کنترل بیماری های تنفسی به شمار می رود.در این میان، مدیریت رسانه ای وزارت بهداشت، شبکه سلامت و دیگر شبکه های صداوسیما مسئولیتی مهم بر عهده دارند؛ از جمله تولید و پخش برنامه های آموزشی منظم، ساده و قابل فهم درباره علائم بیماری، راه های پیشگیری، زمان مراجعه به پزشک و خطرات مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک. اطلاع رسانی به موقع و مستمر، پاسخ گویی به پرسش های خانواده ها و مقابله با شایعات می تواند به مردم کمک کند تا به جای ترس یا بی توجهی، تصمیمی آگاهانه و مسئولانه بگیرند.