تکنیک سوالی موثر در مقابله با وسواس پاگیزی: تطهیر نجاسات، وضو و غسل

یادداشت علمی

تکنیک سوالی موثر در مقابله با وسواس پاگیزی: تطهیر نجاسات، وضو و غسل

فرد مبتلا به وسواس در تطهیر نجاسات، وضو و غسل، در هنگام وادار شدن به تکرار عمل شستن، لحظه ای صبر کند و از خود بپرسد: با این تکرار شستن می خواهم خدا را راضی کنم یا دارم به وسوسه شیطان پاسخ می دهم؟

خداوند برای وضو و غسل و تطهیر اشیاء نجس با آب، حدودی تعیین کرده است و به انجام همان حدودی تعیین شده راضی است. وظیفه فرد، انجام همان مقداری است که شرع تعیین کرده، نه بیشتر. بنابراین، اگر وظیفه شرعی خود را انجام داده است، اما وسواس او را به تکرار وادار می کند، باید به جای پیروی از وسوسه، به حکم شرعی اکتفا کند؛ زیرا خداوند از تجاوز از حدودی که تعیین کرده راضی نیست و تجاوز از حد شرعی خواسته شیطان است.

حد تطهیر در نجاسات دارای جرم مانند خون برطرف شدن جرم و عین نجاست بوسیله آب است. پس از برطرف شدن جرم، باقی ماندن رنگ یا بو به تنهایی مانع پاک شدن نیست. حد تطهیر در ادرار با آب قلیل دو بار شستن و با آب جاری یک بار می باشد.

در مورد حدود شستن در وضو، آیت الله سیستانی می فرمایند:

در وضو شستن صورت و دست ها مرتبه اول واجب، و مرتبه دوم مستحب، و مرتبه سوم و بیشتر از آن حرام می باشد.

در غسل نیز باید آب به تمام قسمت های لازم بدن برسد و شستن هر بخش تا سه مرتبه مستحب است. بنابراین، پس از انجام صحیح غسل، تکرار شستن به دلیل شک و وسواس لازم نیست.

اگر پس از انجام وظیفه شرعی، وسواس گفت: «شاید درست نشده، دوباره بشوی»، فرد وسواسی نباید به آن اعتنا کند. از فرد که در وضو و نماز وسواس داشت، نزدی امام صادق(ع) یاد شد و گفته شد شخص عاقلی است. حضرت فرمودند: وای عقل له وهو یطیع الشیطان؟ «چه عقلی دارد! در حالی که از شیطان اطاعت می کند؟

این حدیث بیان می کند که پس از انجام وظیفه شرعی، تکرار عمل به دلیل وسواس، پیروی از حکم الهی نیست؛ بلکه پاسخ دادن به وسوسه های شیطان و پیروی نمودن از شیطان است.

اگر فرد وسواسی، پاگیزی و وضو و غسل را برای خدا انجام می دهد، این سوال و پی بردن به پاسخ آن واقعا تکان دهنده است، دیگر راه ندارد که از حدود الهی تجاوز کند!

مولف الرساله الوسواسیه در تایید تاثیر این روش، تجربه ای را نقل می کند. او می نویسد یکی از استادان بزرگ در درمان افراد وسواسی، به آنان یادآوری می کرد که خداوند و معصومان(ع) برای طهارت و نجاست حدود مشخصی قرار داده اند و خداوند به انجام همان مقدار راضی است. اما فرد وسواسی پس از انجام وظیفه، به وسوسه ای مانند «هنوز نجس است» یا «عمل درست نشده» توجه می کند و دوباره آن را تکرار می کند. استاد به آنان توضیح می داد که این رفتار، هرچند از روی ناآگاهی باشد، در حقیقت رها کردن دستور الهی و پیروی از وسوسه شیطان است. مولف می گوید بسیاری از این افراد پس از شنیدن این تذکر، توبه کردند و وسواس خود را ترک نمودند.

پس هرگاه فرد وسواسی به تکرار عمل وادار شد، به همان سوال بازگردد:

با این شستن دوباره، می خواهم خدا را راضی کنم یا دارم به وسوسه شیطان پاسخ می دهم؟

خداوند از شستن تا حد شرعی راضی است و تجاوز از حدشرعی، افتادن به دام شیطان و اطاعت از شیطان است. شیطان به آسانی رها نمی کند، پس از هربار شستن، وادار می نماید که دوباره بشویید! لذا فرد وسواسی گاهی تا بی حال نشده و دست و صورتش را زخم نکرده به شستن ادامه می دهد.

منابع: الکافی تالیف کلینی، ج۱، کتاب العقل والجهل، حدیث ۱۰؛ توضیح المسائل آیت الله سیستانی، مباحث تطهیر، وضو و غسل؛ العقد الحسینی؛ الرساله الوسواسیه تالیف عاملی، ص۵.