روش پژوهش (بخش نخست)

به نام آنکه دور فلک به راه عدل نهاد

روش پژوهش (بخش نخست)

برداشتی آزاد از کلاس روش تحقیق دکتر میرکمالی در دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی

الف) نکات شکلی پژوهش

داوران در جلسه دفاع پایان نامه یا ...، علاوه بر جنبه های ماهوی اثر، به نکات شکلی و نگارشی نیز به طور جدی توجه می کنند و برای آن نمره در نظر می گیرند.

1. اصالت و امانت

استناددهی دقیق به آثار علمی مرتبط، نشان دهنده تسلط پژوهشگر بر موضوع مورد پژوهش می باشد. از طرف دیگر، مثبت نوآوری های احتمالی و رعایت اخلاق در پژوهش است. اینکه هر مطلب گردآوری شده با استناد دقیق به اثر (نویسنده، نام منبع، صفحه، مکان، زمان و...) همراه باشد، شایسته تقدیر است. با این حال باید توجه داشت که صرف جمع آوری مطالب بدون تحلیل از سوی پژوهشگر را، نمی توان اثر علمی نامید. به عبارتی پژوهشگر باید پس از بیان مطالب دیگران، تحلیل های اصیل و علمی خود را ارائه دهد.

2. نظم منطقی پاراگراف ها

گاهی دیده شده یک پاراگراف چند خطی، تنها یک جمله دارد! این بی توجهی هم کشف معنا را برای خواننده دشوار می کند و هم کیفیت علمی اثر را پایین می آورد. در مقابل نیز دیده شده است که هر خط دو جمله دارد! این قبض و بسط ناروا، در ارزش گذاری اثر علمی دارای اهمیت است.

3. ویراستاری (اشتباه های املایی و نگارشی)

با وجود سادگی و سطحی بودن، بسیاری از دانشجویان در پایان نامه و رساله به این نکته توجه نمی کنند. ویرگول، نقطه، نقطه ویرگول و... همچنین شیوه و جایگاه بکارگیری آن.

۴. عدم استفاده از واژگان و تحلیل های ژورنالیستی

اثر علمی باید با بی طرفی، به تحلیل دقیق موضوع بپردازد. استفاده از تعابیری که بیشتر برای جذب مخاطب و عوام فریبی است، کیفیت اثر پژوهشی را تقلیل می دهد.

ب) نکات ماهوی پژوهش

1. موضوع پژوهش

اولین و مهم ترین قدم برای شروع یک اثر علمی، انتخاب موضوع است. برای یافتن موضوع، ابتدا باید حیطه تخصصی خود را انتخاب کنید برای مثال در گرایش حقوق کیفری و جرم شناسی موضوعات متنوعی قابل طرح است. از علوم جنایی حقوقی گرفته تا علوم جنایی تجربی، سیاست جنایی و... به طور دقیق مشخص کنید که به کدام حیطه علاقه مند هستید و می توانید با رعایت سایر نکات فعالیت کنید. حقوق کیفری عمومی، حقوق کیفری اختصاصی، حقوق کیفری بین المللی، آیین دارسی کیفری و جرم شناسی از عمده مباحث مطرح در گرایش ما هستند.

یافتن موضوع و عنوان برایند فرایند مطالعه گسترده و عمیق در آن حیطه تخصصی است.

توجه داشته باشید که صرف جدید بودن بعضی چالش های دنیای پیرامون و ورود آن به مرزهای حقوق کیفری، به معنای اثر نو و دستاورد ویژه تلقی نمی شود. اکنون که موضوعات مبتنی بر هوش مصنوعی، متاورس، رمزارزها و... بسیار فراگیر شده است، الزاما یافته های بدیعی را عرضه نمی کنند. به بیان دیگر، نو بودن موضوع از نوآوری مطلب متفاوت است.

2. استفاده از منابع اصیل

در نگارش مقالات و سایر کارهای پژوهشی، باید از رفرنس های دست اول و اصیل استفاده کرد. برای مثال اگر مطلبی در یک منبع آمده اما خودش از منبعی دیگر اتخاذ شده، باید به همان منبع اولیه مراجعه کرد. نکته در خور توجه دیگر این است که به همین منبع اولیه نیز اعتماد نکرده و به سراغ استناد دقیق باشیم. برای مثال اگر در رساله ای به نقل از کتاب دکتر X مطلبی آمده، باید به همین کتاب استناد کرد. حال اگر همین کتاب نیز از منبعی خارجی آن مطلب را آورده بود، وظیفه شماست که مستقیم به سراغ منبع خارجی بروید و به آن رفرنس دهید.

3. هم ترازی استفاده از منبع برای اثر در حال نگارش

توجه به کیفیت و سطح علمی منبع مورد استناد از موضوعات مورد توجه است. منظور این است که استناد به منبع ضعیف تر و قدیمی انجام نشود. برای مثال برای نگارش یک رساله دکتری در دانشگاه سطح یک کشور، نمی توان به پایان نامه ای دفاع شده در دانشگاه آزاد یک شهرستان که گاهی هیات علمی تخصصی در آن گروه را ندارند، استناد کرد؛ البته استثنائاتی نیز وجود دارد.