ویژگی های دانش کلام در اندیشه امام شهید (ره)

یادداشت (1) 

دانش کلام از منظر امام شهید از ویژگی هایی برخوردار است که در ادامه بیان می شود. 

1️⃣ علم کلام ستون فکری حوزه های علمیه: علم کلام، جزء پایه های حوزه های علمیه است. کلام در دنیا سعه ی زیادی دارد. ما چطور میشود اینها را در حوزه ی علمیه ی خودمان ندانیم و استفاده نکنیم! دیگران از اینها استفاده می کنند (خامنه ای، بدان ایدک الله، ص29).

2️⃣ تقدم حوزه کلامی بر حوزه فقهی: یکی از عیوب حوزوی امروز عدم گسترش کافی و لازم در باب کلام است که این، حقیقتا فاجعه است. از این بالاتر و تلخ تر، فراموش شدن کلام است. حوزه ی اسلام و حوزه ی علمیه ی اهل بیت (علیهم السلام)، در درجه ی اول، حوزه ی کلام و بعد حوزه ی فقه بود و بزرگان فقهای ما، متکلمین بودند. شما نگاه کنید، در حوزه های ما «کلام» منسوخ است؛ در حالی که امروز بیشترین تهاجم از سمت مباحث کلامی است (خامنه ای، بدان، ایدک الله، ص32؛ دیدار جمعی از نخبگان حوزوی 13/09/1374). 

3️⃣ نقش دانش کلام در ارائه نظام فکری و عملی: حکمت و کلام تامین کننده شالوده اساسی نظام فکری و نظام عملی نظام هستند؛ زیرا بدون پشتوانه عقلانی و کلامی، هیچ نظام اجتماعی و سیاسی نمی تواند مشروعیت معرفتی و انسجام درونی خود را حفظ کند (درس خارج فقه 21/06/1372).

4️⃣ کلام فلسفی در دوران متاخر: به تعبیر برخی صاحب نظران، کلام اسلامی در دوره های متاخر، در حقیقت همان فلسفه ای است که در قالب کلام عرضه شده است؛ و این سخن، چندان بی راه نیست (بیانات در روز اول شروع درس خارج فقه 21/06/1372) و بین فلسفه و کلام هم نباید دعوا قائل شد. مهمترین کتاب کلامی ما را یک فیلسوف - یعنی خواجه نصیر - نوشته؛ اما در واقع فلسفه است. ما باید اینها را به همدیگر نزدیک کنیم؛ هیچ مانعی ندارد ( دیدار جمعی از نخبگان حوزوی 29/10/1382).

5️⃣ بنابراین، از نگاه امام شهید، علم کلام به عنوان ستون حوزه های علمیه بر حوزه فقهی تقدم دارد. این دانش در ارائه نظام فکری نقش بسزایی دارد که در دوران متاخر به صورت کلام فلسفی ظهور پیدا کرده است.