خراسان رضوی، حلقه اتصال تجارت ایران با آسیای میانه / شهرآرا

خراسان رضوی، حلقه اتصال تجارت ایران با آسیای میانه

• 
  
• کد خبر: ۴۴۷۵۴۱
• ۰۲ مهر ۱۴۰۵ - ۱۰:۴۲
• 
  

موقعیت جغرافیایی خراسان رضوی در مجاورت افغانستان و ترکمنستان و دسترسی به بازارهای آسیای میانه، این استان را به یکی از محورهای اصلی تجارت و ترانزیت شرق کشور تبدیل کرده است.

به گزارش شهرآرانیوز؛ ایران سرزمینی است پرهمسایه؛ کشوری که پانزده کشور در اطراف آن قرار گرفته اند و همین مسئله سبب شده تا از ظرفیت های ویژه ای در حوزه تجارت و ترانزیت برخوردار باشد. در این میان خراسان رضوی به واسطه موقعیت جغرافیایی ممتاز، مرز های طولانی با افغانستان و ترکمنستان و دسترسی به بازار های آسیای میانه، یکی از استان های پیشرو در صادرات غیرنفتی کشور به شمار می رود. خراسان رضوی از لحاظ جغرافیایی در نقطه ای قرار دارد که شرق و غرب، شمال و جنوب به هم می رسند. چنین موقعیتی باعث شده این استان بتواند پلی برای ارتباط کشور هایی با ویژگی های متنوع اقتصادی، سیاسی و فرهنگی باشد.

گمرکات شرق کشور شامل باجگیران، بازارچه کوهک (سراوان)، بازارچه ماهیرود، بازارچه ریمدان، زاهدان، سیریک، لطف آباد، منطقه آزاد چابهار، منطقه ویژه اقتصادی بیرجند، منطقه آزاد سرخس، منطقه آزاد دوغارون، مرز میرجاوه و میلک است. به گفته فعالان اقتصادی، استان های شرقی کشور با برخورداری از این ظرفیت ها با هم افزایی می توانند به پل ارتباطی کشور های آسیای میانه به دریا های آزاد تبدیل شوند و از طرفی زمینه انتقال کالا ها از چین به ایران و سایر کشور ها را فراهم کنند.

همین مسئله سبب شد تا در جریان دیدار اخیر اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت با فعالان اقتصادی استان، پیشنهاد شود تا خراسان رضوی به عنوان پایلوت تولید صادرات محور شرق کشور تعیین گردد. اما چرا خراسان رضوی؟ گمرکات مشهد، منطقه آزاد چابهار و زاهدان بیشترین سهم را در میان گمرکات شرق کشور داشته و بیش از ۷۰درصد از کل تجارت این منطقه را به خود اختصاص داده اند. در این میان مجموع صادرات گمرکات خراسان رضوی در سال گذشته به ۲.۴ میلیارد دلار رسیده بود. آماری که نشان می دهد این استان سهم بیش از ۵۰ درصدی از کل تجارت شرق کشور را به خود اختصاص داده است.

خراسان رضوی؛ پایگاه صادرات شرق کشور

شهرام عیدی زاده، پژوهشگر اقتصادی و مدرس دانشگاه در گفت و گو با شهرآرا با بیان اینکه در اقتصاد های در حال توسعه، صادرات زمانی به موتور رشد تبدیل می شود که مزیت نسبی مناطق به مزیت رقابتی پایدار بدل شود، می گوید: از این منظر، خراسان رضوی صرفا یکی از استان های مرزی ایران نیست؛ بلکه می تواند به مهم ترین سکوی صادراتی کشور در شرق تبدیل شود؛ نقطه ای که ایران را به آسیای مرکزی، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و بازار های افغانستان و پاکستان پیوند می دهد.

وی می افزاید: خراسان رضوی با برخورداری از شبکه های ریلی و جاده ای، پنج گمرک فعال در لطف آباد، سرخس، باجگیران، دوغارون و مشهد و نیز ظرفیت های درخور توجه صنعتی، معدنی، کشاورزی و خدماتی، از موقعیتی کم نظیر برای ایفای نقش در دیپلماسی اقتصادی کشور برخوردار است. با این حال، عملکرد دو دهه اخیر نشان می دهد که این ظرفیت ها هنوز به طور کامل به ارزش اقتصادی تبدیل نشده اند.

وی ادامه می دهد: صادرات استان همواره در معرض دو دسته شوک بوده است، از یک سو، تحولات سیاسی و امنیتی در کشور های همسایه، از جمله افغانستان و محدودیت های دوره ای در مرز های ترکمنستان و از سوی دیگر، بی ثباتی های سیاستی داخلی، ناهماهنگی نهادی و تصمیم های ناگهانی در حوزه ارز، گمرک و تجارت خارجی.

این استاد دانشگاه تاکید می کند: مسئله خراسان رضوی، مسئله اصلی، ساختار صادراتی کم عمق، ناپایداری بازار ها و سهم پایین ارزش افزوده در صادرات است. استانی با چنین موقعیت جغرافیایی، به جای تبدیل شدن به مرکز تولید صادرات محور، پردازش، لجستیک و جذب سرمایه گذاری، هنوز بخش مهمی از نقش خود را در عبور کالا های خام یا کم پردازش شده تعریف کرده است.

عیدی زاده بیان می کند: بخشی از این وضعیت به تمرکز بالای صادرات استان بر بازار هایی محدود بازمی گردد؛ به گونه ای که بیش از ۷۰درصد صادرات بر افغانستان، ترکمنستان و کشور های منطقه متمرکز است. در کنار آن، سهم بالای محصولات با فناوری پایین، صادرات محصولات کشاورزی بدون بسته بندی و فراوری کافی و ضعف دیپلماسی تجاری فعال، آسیب پذیری استان را افزایش داده است.

پژوهشگر اقتصادی درباره مشکلات تبدیل شدن خراسان به پایلوت صادرات شرق کشور می گوید: در کوتاه مدت نیز نوسانات نرخ ارز، تغییرات بخش نامه های رفع تعهد ارزی، بسته شدن دوره ای مرز ها و قطعی برق و گاز صنایع صادراتی، هزینه و ریسک فعالیت را بالا برده اند. در سطح ساختاری، ضعف حمل ونقل ترکیبی، فرسودگی ناوگان و استقرار ناکافی صنایع پیشرفته فراوری و بسته بندی در مجاورت مرز، مانع شکل گیری زنجیره ارزش کامل شده است. بر همین اساس، راهبرد توسعه صادرات شرق کشور نیز باید از ساخت جاده و ساختمان فراتر رود و به اصلاح قواعد بازی بپردازد.

عیدی زاده ادامه می دهد: نخست، اتاق پایاپای ارزی کالایی شرق کشور در مشهد ایجاد شود تا صادرکنندگان بتوانند در یک سازوکار رسمی، درآمد صادراتی خود را با نیاز های وارداتی کشور، از جمله پنبه ترکمنستان یا مواد معدنی افغانستان، تهاتر و تسویه کنند. دوم، فرماندهی واحد مرزی در گمرکات مهم استان شکل گیرد و نمایندگان دستگاه های مستقر در مرز تحت مدیریت یک مقام واحد منصوب استاندار یا مدیرعامل منطقه آزاد فعالیت کنند تا از صدور دستورالعمل های متعارض در نقطه صفر مرزی جلوگیری شود. سوم، در سرخس و دوغارون، مناطق بازرگانی صنعتی ویژه تردد بدون روادید، مشترک با الگوبرداری از نمونه هایی مانند منطقه ویژه اقتصادی خورگوس در قزاقستان طراحی شود تا تردد تجار، سرمایه گذاران و فعالان اقتصادی کشور های همسایه تسهیل و مرز از یک نقطه عبور به منطقه خلق ارزش تبدیل شود.

وی می افزاید: چهارم، مدل سرمایه گذاری زیرساختی در قبال رفع تعهد ارزی طراحی شود؛ به گونه ای که بنگاه های صادراتی بزرگ بتوانند بخشی از تعهدات ارزی خود را از طریق سرمایه گذاری در زیرساخت های ریلی و مرزی، خرید واگن یا توسعه مسیر های ترانزیتی، از جمله محور خواف هرات، ایفا کنند. پنجم، کنسرسیوم های صادراتی تخصصی با مشارکت تجار کشور های همسایه شکل گیرد تا فعالان اقتصادی افغانستان و ترکمنستان در مالکیت و مدیریت این شرکت ها سهیم باشند. در این مدل، منافع دو طرف به جای آنکه در نقطه مرز متوقف شود، به پایداری بلندمدت تجارت گره می خورد.

https://shrr.ir/001sQP

https://shahraranews.ir/fa/news/447541/%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87