کوچینگ در ایران، از آموزش تا حرفه ای شدن و استانداردسازی

کوچینگ در ایران، از آموزش تا حرفه ای شدن و استانداردسازی

مقدمه

کوچینگ در سال های اخیر در ایران بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. افزایش دوره های آموزشی، برگزاری کارگاه های تخصصی و ورود کوچینگ به حوزه هایی مانند توسعه فردی، کسب وکار، مدیریت، سلامت و آموزش نشان می دهد که این حوزه از یک مفهوم آموزشی محدود فاصله گرفته و به تدریج جایگاه

گسترده تری در فضای حرفه ای پیدا کرده است

با گسترش این حوزه، یک پرسش اساسی نیز مطرح می شود. آیا صرفا برگزاری دوره و دریافت گواهی برای شکل گیری یک حرفه کافی است؟

پاسخ به این پرسش نیازمند توجه به مفاهیمی مانند تعریف شغل، شایستگی حرفه ای، استاندارد آموزشی، ارزیابی مهارت و مسیر رشد حرفه ای است

حرفه ای شدن کوچینگ تنها به افزایش تعداد افرادی که دوره های کوچینگ را می گذرانند وابسته نیست. برای شکل گیری یک حرفه پایدار، لازم است وظایف، مهارت ها، دانش مورد نیاز، حدود فعالیت و سطح شایستگی افراد نیز به صورت روشن تعریف شود

از همین منظر، موضوع استانداردسازی کوچینگ در ایران اهمیت پیدا می کند

کوچینگ در ایران از آموزش تا حرفه

در سال های گذشته بخش قابل توجهی از فعالیت های مربوط به کوچینگ در ایران در قالب دوره های آموزشی، کارگاه ها و برنامه های تربیت کوچ انجام شده است

این آموزش ها نقش مهمی در معرفی کوچینگ و گسترش دانش و مهارت های آن داشته اند. با این حال، آموزش و حرفه دو مفهوم یکسان نیستند

فرد ممکن است یک دوره آموزشی را با موفقیت پشت سر بگذارد، اما این موضوع به تنهایی به معنای احراز صلاحیت برای انجام یک شغل حرفه ای نیست

در یک حرفه، علاوه بر آموزش، باید مشخص باشد فرد چه وظایفی را می تواند انجام دهد، چه شایستگی هایی باید داشته باشد، چگونه مهارت او ارزیابی می شود و چه مسیری برای ارتقای حرفه ای او وجود دارد

به همین دلیل، حرکت از آموزش کوچینگ به سمت حرفه ای شدن، نیازمند ایجاد یک چارچوب روشن برای تعریف شغل و شایستگی های مربوط به آن است

_{تفاوت استاندارد شغل و استاندارد آموزشی}

یکی از نکات مهم در حرفه ای شدن کوچینگ، تفکیک استاندارد شغل از استاندارد آموزشی است

استاندارد شغل مشخص می کند یک فرد در یک موقعیت حرفه ای چه وظایف و مسئولیت هایی دارد و برای انجام موفق آن وظایف به چه شایستگی هایی نیازمند است

استاندارد آموزشی بر اساس همین نیازها طراحی می شود و مشخص می کند فرد برای رسیدن به شایستگی های مورد نظر چه دانش و مهارت هایی باید فرا بگیرد

بنابراین ابتدا باید مشخص شود یک شغل چه نیازهایی دارد و سپس آموزش متناسب با آن طراحی شود

این تفاوت اهمیت زیادی دارد زیرا ممکن است یک دوره آموزشی از نظر محتوایی کامل باشد، اما الزاما تمام نیازهای واقعی یک شغل را پوشش ندهد

ارتباط با استاندارد بین المللی ISCO-08

یکی از چارچوب های مهم در طبقه بندی مشاغل، طبقه بندی بین المللی استاندارد مشاغل یا ISCO-08 است

این نظام توسط سازمان بین المللی کار تدوین شده و برای طبقه بندی مشاغل بر اساس وظایف و مسئولیت های آن ها مورد استفاده قرار می گیرد

ISCO-08 یک نظام طبقه بندی است و هدف آن ایجاد زبان مشترک برای شناسایی و مقایسه مشاغل در کشورها و نظام های آماری مختلف است

بنابراین استفاده از این چارچوب در فرایند تعریف مشاغل می تواند به ایجاد ساختاری منظم تر برای شناسایی و دسته بندی فعالیت های حرفه ای کمک کند

در استانداردسازی مشاغل کوچینگ و NLP در ایران نیز توجه به این ساختار اهمیت داشته است و عناوین شغلی و آموزشی بر اساس چارچوب های تعریف شده برای شایستگی های حرفه ای تنظیم شده اند

البته استفاده از چارچوب ISCO-08 به معنای آن نیست که یک شغل به صورت مستقیم توسط سازمان بین المللی کار تایید یا مجوزدهی شده است. ISCO-08 یک 

نظام طبقه بندی بین المللی برای مشاغل است و نحوه شناسایی و تنظیم مشاغل در هر کشور در چارچوب نظام ملی آن کشور انجام می شود

_{استانداردسازی کوچینگ در ایران}

یکی از اقدامات مهم در مسیر حرفه ای شدن کوچینگ در ایران، حرکت از تعریف کلی کوچینگ به سمت تعریف شغل و شایستگی های حرفه ای بوده است

در این فرایند، علاوه بر عنوان عمومی کوچ، برای حوزه های مختلف کوچینگ و سطوح مختلف حرفه ای نیز ساختارهایی در نظر گرفته شده است

از جمله این حوزه ها می توان به کوچینگ سیستمیک، کوچینگ کسب وکار، کوچینگ سلامت و کوچینگ کودکان و نوجوانان اشاره کرد

همچنین برای مسیر آموزشی و حرفه ای کوچینگ، سطوحی مانند کوچ، مدرس کوچینگ و مدرس ارشد کوچینگ در نظر گرفته شده است

در مجموع، در فرایند استانداردسازی انجام شده، مجموعه ای از عناوین شغلی و شایستگی های حرفه ای برای حوزه کوچینگ تعریف شده است که هدف آن ایجاد مسیر مشخص تر برای ورود، فعالیت و رشد حرفه ای افراد در این حوزه است

در این چارچوب، موضوع فقط نام گذاری یک شغل نیست. برای هر سطح حرفه ای باید مجموعه ای از دانش، مهارت و توانایی عملی مشخص باشد و فرد بتواند این شایستگی ها را در فرایند ارزیابی نشان دهد

این موضوع می تواند تفاوت مهمی میان آموزش عمومی کوچینگ و صلاحیت حرفه ای ایجاد کند

_{استانداردسازی NLP در کنار کوچینگ}

در کنار استانداردسازی مشاغل کوچینگ، برای حوزه برنامه ریزی عصبی کلامی یا NLP نیز مسیر مشخصی برای رشد حرفه ای و آموزشی تعریف شده است

این مسیر از سطوح پایه آغاز می شود و با آموزش های تخصصی و تربیت مدرس ادامه پیدا می کند. در این چارچوب، سطوحی مانند NLP پایه، NLP تخصصی، مدرسNLP و مدرس ارشد NLP در نظر گرفته شده است تا فرد بتواند متناسب با سطح آموزش و توانمندی حرفه ای خود، مسیر رشد مشخصی داشته باشد

در این استانداردها علاوه بر دانش نظری، بر توانایی اجرای عملی آموزش، استفاده از تکنیک ها و انتقال موثر دانش نیز تاکید شده است

به همین دلیل، هر سطح حرفه ای بر مجموعه ای از شایستگی های مشخص استوار است و صرف گذراندن یک دوره آموزشی به تنهایی معیار کامل برای احراز یک سطح حرفه ای محسوب نمی شود

قرار گرفتن NLP در کنار کوچینگ نیز از این جهت اهمیت دارد که این دو حوزه در بسیاری از برنامه های توسعه فردی و حرفه ای در کنار یکدیگر مورد استفاده قرار می گیرند. با این حال، هر کدام دارای دانش، مهارت ها و شایستگی های تخصصی خود هستند و استانداردسازی می تواند به تفکیک و تعریف روشن تر این حوزه ها کمک کند

چرا تعداد دوره ها به تنهایی کافی نیست؟

افزایش تعداد دوره های آموزشی می تواند به گسترش یک حرفه کمک کند، اما به تنهایی برای حرفه ای شدن آن کافی نیست

اگر معیار اصلی فعالیت حرفه ای فقط شرکت در دوره باشد، تفاوت میان افراد از نظر میزان دانش، مهارت عملی و توانایی اجرای حرفه ای به روشنی مشخص نمی شود

در یک نظام حرفه ای، آموزش باید با ارزیابی همراه باشد

فرد باید بتواند نشان دهد که علاوه بر آشنایی با مفاهیم، توانایی استفاده از دانش و مهارت های خود را در موقعیت واقعی دارد

به همین دلیل، استاندارد شغلی و نظام ارزیابی شایستگی می تواند نقش مهمی در تکمیل فرایند آموزش داشته باشد

_{آموزش، گواهی و صلاحیت حرفه ای}

میان آموزش، گواهی آموزشی و صلاحیت حرفه ای تفاوت وجود دارد

آموزش به فرد دانش و مهارت می دهد. گواهی می تواند نشان دهد که فرد یک برنامه آموزشی مشخص را گذرانده است. اما صلاحیت حرفه ای موضوع گسترده تری است و به توانایی فرد برای انجام وظایف مشخص یک شغل مربوط می شود

این تفکیک می تواند به شفاف تر شدن فضای حرفه ای کوچینگ کمک کند

در چنین رویکردی، فرد ابتدا آموزش های لازم را دریافت می کند و سپس بر اساس شایستگی های تعریف شده، دانش و مهارت او مورد ارزیابی قرار می گیرد

این مدل می تواند ارتباط میان آموزش، ارزیابی و ورود به بازار کار را منظم تر کند

_{تخصصی شدن کوچینگ}

کوچینگ نیز مانند بسیاری از حوزه های حرفه ای، به تدریج به سمت تخصصی شدن حرکت کرده است

نیازهای یک مدیر با نیازهای یک صاحب کسب وکار یا یک کودک و نوجوان یکسان نیست. همچنین مسائل مربوط به توسعه فردی با نیازهای یک سازمان تفاوت دارد

به همین دلیل، تعریف حوزه های تخصصی کوچینگ می تواند به توسعه آموزش های تخصصی تر و شکل گیری شایستگی های متناسب با هر حوزه کمک کند

کوچینگ کسب وکار، کوچینگ سیستمیک، کوچینگ سلامت و کوچینگ کودکان و نوجوانان نمونه هایی از این تخصصی شدن هستند

در این حالت، کوچ علاوه بر مهارت های عمومی کوچینگ، باید دانش و شایستگی های مورد نیاز حوزه تخصصی خود را نیز داشته باشد

نقش ارزیابی در حرفه ای شدن کوچینگ

یکی از بخش های مهم در هر نظام حرفه ای، ارزیابی شایستگی است

آزمون نظری می تواند میزان دانش فرد را بررسی کند، اما برای بسیاری از مهارت های کوچینگ، ارزیابی عملی نیز اهمیت دارد

در ارزیابی عملی می توان توانایی هایی مانند برقراری ارتباط، گوش دادن، پرسشگری، ایجاد فضای مناسب برای گفت وگو، استفاده صحیح از مهارت های کوچینگ و مدیریت فرایند جلسه را بررسی کرد

ترکیب ارزیابی نظری و عملی می تواند تصویر دقیق تری از سطح شایستگی فرد ایجاد کند

این موضوع به ویژه در تربیت مدرس اهمیت بیشتری پیدا می کند زیرا مدرس علاوه بر دانش تخصصی، باید توانایی انتقال دانش و اجرای موثر فرایند آموزشی را نیز داشته باشد

_{چالش های پیش روی کوچینگ در ایران}

کوچینگ در ایران همچنان با چالش هایی روبه رو است

یکی از مهم ترین چالش ها، تفاوت میان آموزش های مختلف و نبود درک یکسان از مفهوم کوچینگ است

چالش دیگر، تشخیص تفاوت میان کوچینگ حرفه ای و فعالیت هایی است که با عنوان کوچینگ معرفی می شوند اما ممکن است از نظر محتوا و روش با اصول حرفه ای کوچینگ تفاوت داشته باشند

همچنین با افزایش تعداد دوره ها و ارائه گواهی های مختلف، برای مخاطبان تشخیص سطح واقعی آموزش و صلاحیت حرفه ای افراد همیشه آسان نیست

استانداردسازی می تواند بخشی از این چالش را از طریق تعریف روشن تر شغل، شایستگی، آموزش و ارزیابی کاهش دهد

البته استانداردسازی به تنهایی پایان این مسیر نیست و برای شکل گیری یک نظام حرفه ای پایدار، آموزش مستمر، ارزیابی، نظارت حرفه ای و رعایت اصول اخلاقی نیز اهمیت دارد

_{استانداردسازی به چه چیزی می تواند منجر شود؟}

استانداردسازی می تواند چند نتیجه مهم به همراه داشته باشد

نخست اینکه تعریف روشن تری از وظایف و شایستگی های یک کوچ ایجاد می شود

دوم اینکه طراحی دوره های آموزشی می تواند بر اساس نیازهای واقعی شغل انجام شود

سوم اینکه مسیر رشد حرفه ای افراد از سطح پایه تا سطوح تخصصی و آموزشی روشن تر می شود

چهارم اینکه امکان طراحی نظام های ارزیابی متناسب با هر سطح افزایش پیدا می کند

همچنین استانداردسازی می تواند به کارفرمایان، مراکز آموزشی و مخاطبان کمک کند تا شناخت روشن تری از سطح مهارت و حوزه فعالیت افراد داشته باشند

_{یک تجربه قابل توجه در مسیر استانداردسازی}

یکی از تجربه های قابل توجه در مسیر توسعه کوچینگ در ایران، همکاری میان نهادهای آموزشی و حرفه ای برای تعریف و استانداردسازی مشاغل مرتبط با کوچینگ وNLP بوده است

در این فرایند تلاش شده است میان نیازهای بازار کار، شایستگی های حرفه ای، استانداردهای آموزشی و چارچوب های طبقه بندی مشاغل ارتباط ایجاد شود

نتیجه این فرایند، تعریف مجموعه ای از عناوین شغلی و شایستگی های تخصصی در حوزه کوچینگ و NLP بوده است

اهمیت این موضوع در آن است که کوچینگ صرفا به عنوان یک دوره آموزشی دیده نمی شود، بلکه می توان برای آن مسیر مشخصی از آموزش، ارزیابی و رشد حرفه ای تعریف کرد

این مسیر می تواند زمینه را برای توسعه منظم تر آموزش کوچینگ و افزایش شفافیت در فضای حرفه ای فراهم کند

_{نتیجه گیری}

کوچینگ در ایران در حال عبور از مرحله گسترش دوره های آموزشی به سمت توجه بیشتر به حرفه ای شدن است

در این مسیر، آموزش همچنان اهمیت زیادی دارد، اما آموزش به تنهایی کافی نیست. تعریف شغل، تعیین شایستگی ها، طراحی استانداردهای آموزشی، ارزیابی توانایی های نظری و عملی و ایجاد مسیر رشد حرفه ای، بخش های مکمل این فرایند هستند

استانداردسازی مشاغل کوچینگ و NLP می تواند گامی در جهت ایجاد زبان مشترک میان آموزش، بازار کار و نظام ارزیابی باشد

همچنین تخصصی شدن حوزه هایی مانند کوچینگ کسب وکار، کوچینگ سیستمیک، کوچینگ سلامت و کوچینگ کودکان و نوجوانان نشان می دهد که آینده کوچینگ نیازمند تعریف دقیق تر نقش ها و شایستگی های تخصصی است

اگر قرار باشد کوچینگ در ایران به عنوان یک حرفه پایدار و قابل اعتماد توسعه پیدا کند، مسیر آن باید از آموزش صرف فراتر برود و به سمت شایستگی، ارزیابی، اخلاق حرفه ای و استانداردهای روشن حرکت کند

در نهایت، حرفه ای شدن کوچینگ یک فرایند تدریجی است و استانداردسازی را می توان یکی از پایه های مهم این فرایند دانست