بلاکچین و تبادل سوابق آموزشی بیمار میان اورژانس، بیمارستان و مراکز مراقبت اولیه
آموزش بیمار در اورژانس معمولا در مدت کوتاهی انجام می شود، اما نیاز آموزشی بیمار ممکن است پس از ترخیص نیز ادامه داشته باشد. بیمار ممکن است پس از خروج از اورژانس به پزشک خانواده، مرکز بهداشت، درمانگاه یا بیمارستان دیگری مراجعه کند. در چنین شرایطی، اطلاع از آموزش هایی که قبلا به بیمار ارائه شده می تواند به ادامه مناسب تر فرایند آموزش کمک کند.
یکی از چالش های مهم در این مسیر، تبادل اطلاعات میان مراکز مختلف ارائه دهنده خدمات سلامت است. اگر هر مرکز اطلاعات خود را به صورت جداگانه نگهداری کند و امکان تبادل مناسب وجود نداشته باشد، ممکن است سابقه آموزشی بیمار ناقص، پراکنده یا تکراری شود.
بلاکچین در این زمینه می تواند به عنوان یک فناوری زیرساختی مورد بررسی قرار گیرد؛ اما باید نقش آن را دقیق تعریف کرد. بلاکچین قرار نیست جایگزین پرونده الکترونیک سلامت شود یا مستقیما آموزش بیمار را انجام دهد. کاربرد بالقوه آن بیشتر در ثبت، یکپارچگی، قابلیت ردیابی و ایجاد اعتماد در برخی فرایندهای تبادل اطلاعات است.
مشکل تبادل سوابق آموزشی
فرض کنیم بیماری پس از مراجعه به اورژانس، آموزش هایی درباره مراقبت از خود، مصرف دارو و علائم هشدار دریافت می کند.
چند روز بعد، بیمار به یک مرکز مراقبت اولیه مراجعه می کند. اگر اطلاعات آموزشی اورژانس در اختیار مرکز دوم نباشد، کارکنان ممکن است ندانند بیمار چه آموزش هایی دریافت کرده است.
در نتیجه، چند حالت ممکن است رخ دهد:
- آموزش قبلی دوباره تکرار شود؛
- بخشی از آموزش مورد نیاز بیمار ارائه نشود؛
- آموزش جدید با اطلاعات قبلی هماهنگ نباشد؛
- یا مشخص نباشد که یک آموزش مشخص قبلا ارائه شده است یا خیر.
بنابراین، مسئله فقط «ذخیره اطلاعات» نیست؛ بلکه دسترسی مناسب و قابل اعتماد به اطلاعات مرتبط در طول مسیر مراقبت اهمیت دارد.
بلاکچین دقیقا چه کاری می تواند انجام دهد؟
بلاکچین می تواند در یک معماری مناسب، به عنوان یک لایه ثبت و اعتماد میان چند سازمان مورد استفاده قرار گیرد.
برای مثال، می توان رویداد آموزشی را در سامانه اصلی سلامت ثبت کرد و سپس یک شناسه، زمان ثبت یا اثر رمزنگاری شده رکورد در یک شبکه مجاز ثبت شود.
در این حالت، سازمان های مجاز می توانند بررسی کنند که آیا یک سابقه آموزشی مشخص واقعا در زمان مشخصی ثبت شده و آیا محتوای رکوردی که اکنون مشاهده می شود با رکورد ثبت شده مطابقت دارد یا خیر.
این ویژگی به ویژه زمانی قابل بررسی است که چند سازمان مستقل در فرایند مراقبت دخالت داشته باشند.
چرا نباید اطلاعات کامل بیمار روی بلاکچین قرار گیرد؟
اطلاعات سلامت از داده های بسیار حساس محسوب می شوند. بنابراین، قرار دادن تمام اطلاعات پزشکی بیمار روی یک بلاکچین عمومی، راهکار مناسبی برای چنین سامانه ای نیست.
یک معماری محتاطانه تر می تواند شامل سه بخش باشد:
بخش اول: سامانه پرونده الکترونیک سلامت
اطلاعات اصلی بیمار و محتوای آموزشی در سامانه های مجاز سلامت نگهداری می شوند.
بخش دوم: لایه تبادل اطلاعات
اطلاعات مورد نیاز بین مراکز درمانی و براساس مجوز بیمار یا مقررات مربوطه منتقل می شود.
بخش سوم: بلاکچین مجاز
برخی داده های مربوط به رویداد، شناسه، زمان ثبت یا هش رکورد می توانند برای افزایش قابلیت ردیابی و بررسی یکپارچگی ثبت شوند.
در چنین مدلی، بلاکچین نقش زیرساخت اعتماد دارد، نه مخزن اصلی پرونده پزشکی.
یک سناریوی عملی
فرض کنیم بیماری به دلیل تشدید بیماری تنفسی به اورژانس مراجعه می کند.
پس از درمان، پرستار آموزش هایی درباره مراقبت در منزل، نحوه مصرف دارو و علائم هشدار ارائه می دهد.
اطلاعات آموزشی در پرونده الکترونیک سلامت ثبت می شود.
در صورت وجود یک معماری مبتنی بر بلاکچین، می توان یک شناسه یا هش مربوط به این رویداد آموزشی را نیز در شبکه مجاز ثبت کرد.
چند روز بعد، بیمار به مرکز مراقبت اولیه مراجعه می کند.
با دسترسی مجاز، مرکز دوم می تواند سابقه آموزشی مربوط را از سامانه سلامت دریافت کند و در صورت نیاز، یکپارچگی آن را با رکورد ثبت شده بررسی نماید.
در اینجا بلاکچین آموزش جدیدی ارائه نکرده است؛ فقط به ایجاد سابقه ای قابل بررسی برای یک رویداد ثبت شده کمک کرده است.
نقش پرستار در این فرایند
پرستار همچنان یکی از عناصر اصلی فرایند آموزش بیمار است.
او تعیین می کند چه موضوعاتی باید به بیمار آموزش داده شود، آموزش را ارائه می کند و در صورت نیاز میزان درک بیمار را ارزیابی می کند.
پس از آن، اطلاعات مربوط به آموزش در سامانه ثبت می شود.
بلاکچین در صورت استفاده، در مرحله زیرساختی وارد می شود و می تواند برای ثبت یا اعتبارسنجی برخی داده های مربوط به این رویداد مورد استفاده قرار گیرد.
بنابراین زنجیره واقعی چنین است:
پرستار → آموزش بیمار → ارزیابی → ثبت در پرونده سلامت → ثبت/اعتبارسنجی رویداد در زیرساخت بلاکچین → دسترسی مجاز مرکز بعدی
این تفکیک مانع از بزرگ نمایی نقش فناوری می شود.
مزیت بالقوه در انتقال بین سازمان ها
یکی از ویژگی هایی که بلاکچین می تواند در شرایط خاص ارائه کند، ایجاد یک دفتر ثبت مشترک میان سازمان هایی است که الزاما به یکدیگر اعتماد کامل ندارند.
برای مثال، بیمارستان، مرکز مراقبت اولیه و یک مرکز درمانی دیگر ممکن است سامانه های اطلاعاتی متفاوتی داشته باشند.
اگر معماری استاندارد و مجاز مناسبی طراحی شود، یک دفتر ثبت مشترک می تواند به همه طرف های مجاز کمک کند تا درباره برخی رویدادهای ثبت شده دیدگاه هماهنگ تری داشته باشند.
البته این مزیت تنها زمانی اهمیت پیدا می کند که واقعا چند سازمان مستقل درگیر باشند. اگر تمام اطلاعات داخل یک سازمان و یک سامانه کنترل شده مدیریت شود، یک پایگاه داده معمولی ممکن است ساده تر و کم هزینه تر باشد.
استانداردسازی؛ مسئله ای مهم تر از خود بلاکچین
استفاده از بلاکچین بدون استانداردسازی اطلاعات، مشکل تبادل داده را به طور خودکار حل نمی کند.
اگر یک بیمارستان آموزش را با یک قالب ثبت کند و مرکز دیگر قالب کاملا متفاوتی داشته باشد، حتی ثبت هر دو سابقه روی یک زیرساخت مشترک نیز لزوما به معنای قابل استفاده بودن اطلاعات نیست.
بنابراین، پیش از فناوری باید درباره مواردی مانند موارد زیر توافق وجود داشته باشد:
- چه نوع آموزش هایی ثبت شوند؛
- قالب ثبت اطلاعات چگونه باشد؛
- چه کسی اجازه مشاهده اطلاعات را داشته باشد؛
- بیمار چگونه در جریان استفاده از داده قرار گیرد؛
- و اطلاعات چگونه میان سامانه های مختلف منتقل شوند.
در واقع، استانداردهای تبادل اطلاعات و حاکمیت داده از اجزای اساسی چنین پروژه ای هستند.
حریم خصوصی و کنترل دسترسی
در یک سیستم سلامت، هر فرد نباید به تمام اطلاعات بیمار دسترسی داشته باشد.
برای مثال، ممکن است یک مرکز مراقبت اولیه به برخی سوابق آموزشی مرتبط با مراجعه بیمار نیاز داشته باشد، اما نیازی به مشاهده تمام اطلاعات پزشکی او نداشته باشد.
بنابراین، کنترل دسترسی باید بر اساس نقش، ضرورت دسترسی و قوانین مربوط به حفاظت از اطلاعات سلامت طراحی شود.
همچنین ثبت یک رویداد روی بلاکچین نباید به این معنا باشد که اطلاعات برای همیشه و بدون امکان مدیریت مناسب در دسترس همه قرار می گیرد.
به همین دلیل، طراحی معماری و سیاست های حریم خصوصی باید از ابتدای پروژه مورد توجه قرار گیرند.
آیا بلاکچین همیشه ضروری است؟
پاسخ علمی به این پرسش خیر است.
بلاکچین تنها زمانی می تواند توجیه فنی داشته باشد که مسئله ای واقعی در زمینه اعتماد، هماهنگی، قابلیت ردیابی یا اشتراک سوابق میان چند نهاد مستقل وجود داشته باشد.
اگر یک بیمارستان بتواند با یک پایگاه داده استاندارد، کنترل دسترسی مناسب، ثبت سوابق تغییرات و زیرساخت تبادل اطلاعات، همان نیاز را با هزینه و پیچیدگی کمتر برطرف کند، استفاده از بلاکچین الزاما مزیت مشخصی ایجاد نمی کند.
بنابراین، انتخاب بلاکچین باید نتیجه تحلیل نیازمندی های سیستم باشد، نه صرفا به دلیل جدید بودن فناوری.
نتیجه گیری
تداوم آموزش بیمار از اورژانس تا مراکز مراقبت اولیه نیازمند آن است که اطلاعات آموزشی مرتبط، در صورت وجود مجوز و ضرورت، میان نقاط مختلف مسیر درمان قابل دسترسی و پیگیری باشد.
بلاکچین می تواند در برخی معماری های چندسازمانی به عنوان یک لایه برای ثبت رویدادها، افزایش قابلیت ردیابی و بررسی یکپارچگی برخی سوابق مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، بلاکچین نه جایگزین پرونده الکترونیک سلامت است، نه جایگزین استانداردهای تبادل اطلاعات و نه ابزاری برای آموزش مستقیم بیمار.
ارزش واقعی آن در این حوزه باید در چارچوب یک معماری بزرگ تر بررسی شود؛ معماری ای که در آن پرونده الکترونیک سلامت، استانداردهای تبادل داده، حریم خصوصی، کنترل دسترسی، نقش پرستار و نیازهای واقعی بیمار در کنار فناوری هایی مانند بلاکچین قرار می گیرند.
در چنین رویکردی، هدف نهایی ایجاد یک پرونده بلاکچینی برای بیمار نیست؛ بلکه ایجاد تداوم، قابلیت اعتماد و قابلیت پیگیری در مسیر آموزش بیمار از اورژانس تا سایر مراکز ارائه خدمات سلامت است.
محمد جواد اعصامی
کارشناس پرستاری و پژوهشگر حوزه سلامت