از ستاد تا میز معلم: سند تحول بنیادین را چگونه به کلاس درس برسانیم؟

🔗 یادداشت ششم: از ستاد تا میز معلم: سند تحول بنیادین را چگونه به کلاس درس برسانیم؟

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، علی رغم غنای نظری و جایگاه راهبردی، غالبا در مراکز ستادی دست به دست شده و فاصله معناداری با فضای واقعی کلاس درس دارد. حال که در این دوره این سند بازنگری و بروز شده و نقشه راه اجرای آن نیز بر اساس سند ترمیم شده در حال آماده سازی است، ضرورت دارد برای تبیین دقیق آن در مدارس، برنامه ریزی عملیاتی صورت گیرد. تا زمانی که با این سند در حد بخشنامه های اداری برخورد کنیم، هیچ تحول ملموسی در تربیت دانش آموز ایجاد نخواهد شد؛ چرا که تحول، نه در ادارات کل، بلکه در «کلاس درس» متولد می شود.

اجرای دقیق این نقشه راه، همواره مورد تاکید قائد شهید امت بوده است و میتوان عمل به آنرا سفارش و وصیت رهبر شهید دانست. این تاکید نشان می دهد که ما با یک سند تشریفاتی مواجه نیستیم، بلکه با یک «نقشه راه عملیاتی» روبروئیم که تعلل در اجرای آن، خسارت به آینده سازان کشور است. برای خروج از وضعیت موجود، گفتمان سازی سند تحول یک الزام است. معلمان به عنوان راهبران اصلی میدان، باید بتوانند راهکارهای مندرج در این سند را ذیل ساحت های شش گانه تربیتی بازخوانی کرده و در برنامه درسی روزانه جاری کنند.

شورای معلمان؛ حلقه هم پژوهی و گفت وگوی حرفه ای
در بحث گفتمان سازی می توان شورای معلمان را به «حلقه های هم پژوهی و گفت وگوی حرفه ای» تبدیل کرد و در هر جلسه، یک سناریوی واقعی کلاسی مطرح شود؛ برای مثال:

«چگونه می توان در زنگ ریاضی، ساحت اعتقادی اخلاقی و اجتماعی را نیز فعال کرد؟»

معلمان تجربیات عملی خود را به بحث می گذارند.

همچنین بسیاری از درس پژوهی ها و آموزشها را به همین موضوعات اختصاص داد.

بازخورد همتایان به جای بازرسی صرف

همچنین با نظام «بازخورد همتایان» به نظارت و بازدید کلاسی از حالت بازرسی توسط مدیر به «بازدید متقابل معلمان از کلاس یکدیگر» تغییر یابد تا معلمان با موضوع مشخص ساحت های تربیتی، در کلاس همکار خود حاضر شوند تا ببینند چگونه ساحت ها در جریان طبیعی تدریس تجلی یافته است.

همچنین می توان با انتخاب بخشهای مورد نیاز سند از راهبردها و راهکارهایی که در کلاس درس کاربرد دارد، آموزش سند به زبان ساده را در دستور کار قرار داد.

صد البته برای انجام این روند نیاز به نگاه باورمندانه و پیگیری جدی ادارات کل و مناطق و اجرای آموزش سند به همکاران اداری همراه با مطالبه از مدیران مدارس می باشد.

یک نمونه ملموس برای معلمین عزیز
اجازه دهید یک نمونه ملموس برای معلمین عزیز مطرح کنم: اگر به سراغ درس «علوم» و مبحث «دستگاه گردش خون» برویم، می توان این ساحت ها را چنین در دل تدریس وارد کرد:

۱. ساحت اعتقادی، اخلاقی و دینی: معلم با تشریح دقت مهندسی قلب در پمپاژ خون و نظم حاکم بر شریان ها، دانش آموز را به تفکر در «نظم آفرینش» وامی دارد تا با مشاهده این دقت، به وجود «ناظم حکیم» پی ببرد.

۲. ساحت علمی و فناوری: بهره گیری از فناوری های آموزشی و مدل سازی های دیجیتال برای مشاهده دقیق تر اجزای قلب، دانش آموز را با روش های علمی کشف حقیقت و استفاده از ابزارهای نوین آشنا می سازد.

۳. ساحت سیاسی و اجتماعی: تبدیل فرآیند آموزش به یک «کارگروهی» برای تحلیل گردش خون، روحیه «همکاری» و «مشارکت» را در دانش آموزان تقویت می کند.

۴. ساحت زیستی و بدنی: تاکید بر تاثیر ورزش، تغذیه سالم و سبک زندگی بر سلامت قلب، به عنوان موتور محرک بدن، تحقق ساحت زیستی و بدنی را رقم می زند.

۵. ساحت هنری و زیبایی شناختی: دانش آموزان با ترسیم خلاقانه و طراحی دقیق ارتباط قلب با دستگاه گردش خون، نه تنها یادگیری را عمیق می کنند، بلکه با «زیبایی شناسی خلقت» و ظرافت بی نظیر آفرینش الهی در بدن انسان مواجه می شوند.

۶. ساحت اقتصادی و حرفه ای: معلم بدن را به مثابه یک «سیستم مدیریتی فوق العاده» تعریف می کند که منابع (مواد مغذی و اکسیژن) را به بهینه ترین شکل ممکن توزیع می کند؛ این مفهوم، مقدمه ای برای یادگیری «مدیریت منابع» و تفکر اقتصادی در زندگی آینده است.

ملاک واقعی موفقیت سند کجاست؟
در نهایت، ارزیابی صادقانه از اجرای سند در کشور نشان می دهد که هر چند اقدامات خوبی در آموزش و پرورش کشور صورت پذیرفته، اما در موضوع «کاربرد سند در کلاس درس» در ابتدای مسیر هستیم. تا زمانی که معلم نداند ساحت ها چگونه می تواند در کلاس او جاری شوند، سند تحول یک متن بلااستفاده در مدرسه باقی می ماند.

ارزیابی واقعی موفقیت سند، نه در گزارش های آماری اداری، بلکه در مشاهده رفتارهای تربیتی دانش آموزان در کلاس درس نهفته است.

✍🏻 دکتر معلم محمدمهدی نقیبیان

طراح و عضو هیئت آموزگاری آموزش و پرورش ایران