صاحب بیان در میزان

[محی الدین ابن عربی]

صاحب ادب الهی منازع نیست، بلکه ترجمان منازع است و ترجمه کننده ی از آنان، اسمای الهی است که نزاع در عالم از آنها سرچشمه گرفته است. برای چنین کسانی است که در دنیا میزان شرع را و در آخرت، میزان اصلی را وضع کرد، چرا که «معز و مذل = عزت دهنده و خوار کننده» دو منازعند و «ضار و نافع = زیان رساننده و سود رسان» نیز منازعند، و «محیی و ممیت = زنده کننده و میراننده» منازعند، و «معطی و مانع = بخشنده و بازدارنده» نیز منازعند، و هر اسم او را مقابل و منازعی از اسما در داوری است. و میزانی که بین این اسما وضع شده، اسم «الحکم»، است که میزان عدل، در قضا می باشد، لذا «الحکم» استعداد و اقتضای محل را می بیند و درباره اش به حسب استعدادش داوری می کند و آن را در گروه یکی از دو اسم متقابل متنازع قرار می دهد. و چون وضع میزان ها را بنا بر اختلاف صورتشان در معنی و حس دانستی، تو خود داور بدانها هستی و برایت نیابت از خدا، در این که میزان به دستت باشد و پایین و بالا بری جایز می باشد، جز آن که فارق بین تو و بین خدا در وزن این است که خداوند به مشیت پایین و بالا می برد و تو را از مشیت اثری در وزن نمی باشد، بلکه تو برای کسی که حق را به دست او می بینی وزن می نمایی، پس تو صاحب نشانه ای هستی که صاحب حق را می شناسی، پس برای او وزن کن! اما حق، صاحب مشیت است.(1)

***

[یزدانپناه عسکری]

نشانه ادب صاحب بیان در میزان اسمای الهی، نعمت آگاهی کل حال است.

(و الوزن یومئذ الحق - الاعراف/8)

____________________

1 – فتوحات مکیه، شیخ محی الدین ابن عربی، ترجمه تعلیق محمد خواجوی- تهران: انتشارات مولی، 1383، جلد 11، صفحه 8 ، 9

[فصاحب الادب الالهی ما هو منازع و انما هو ترجمان منازع و المترجم عنهم هم الاسماء الالهیه التی منها نشاء النزاع فی العالم و من اجلها وضع المیزان الشرعی فی الدنیا و المیزان الاصلی فی الآخره فان المعز و المذل خصم و الضار و النافع خصم و المحیی و الممیت خصم و المعطی و المانع خصم و کل اسم له مقابل من الاسماء فی الحکم و المیزان الموضوع بین هذه الاسماء الاسم الحکم و المیزان العدل فی القضاء فینظر الحکم استعداد المحل فیحکم له بحسب استعداده فیجعله فی حزب احد الاسمین المتقابلین المتنازعین فاذا علمت وضع الموازین علی اختلاف صورها فی المعنی و الحس کنت انت عین الحاکم بها و صحت لک النیابه عن الله فی کون المیزان بیدک تخفض و ترفع غیر ان الفارق بینک و بین الله فی الوزن ان الله یرفع بالمشیئه و یخفض بالمشیئه و انت لا اثر لمشیئتک فی الوزن و انما تزن لمن تری الحق بیده فانت صاحب علامه تعرف صاحب الحق فتزن له و الحق صاحب مشیئه. (محیی الدین بن عربی، الفتوحات المکیه ، اربع مجلدات، 4جلد، دار الصادر - بیروت، چاپ: اول، ج3 ؛ ص 98]