معماری ایران: پیوند تفاوت ها نگاهی به منطق مشترک و پیوستگی اقلیمی و فرهنگی در معماری سنتی ایران

جستار من با عنوان «معماری ایران: پیوند تفاوت ها/نگاهی به منطق مشترک و پیوستگی اقلیمی و فرهنگی در معماری سنتی ایران» در شماره 7 فصلنامه علمی - تخصصی سروین (در امتداد وطن؛ از کاسپین تا خلیج فارس) در بهار 1405 منتشر شد.

در گستره ی جغرافیایی ایران، تنوع شدید اقلیمی از شمال مرطوب تا جنوب گرم و مرطوب و از پهنه های خشک مرکزی تا مناطق کوهستانی، موجب پدیدآمدن گونه های متفاوتی از ساخت وساز مسکونی و شهری شده است. در نگاه نخست، تفاوت های کالبدی این بناها در مصالح، فرم و سازمان فضایی چنان برجسته است که گسست فرهنگی و محیطی به نظر می رسد. با این حال، تجربه ی چندسده ای معماران بومی نشان می دهد کلیتی از اصول مشترک عملکردی مبتنی بر کنترل تابش، تهویه ی طبیعی، ذخیره ی رطوبت و حفظ حریم در تمامی این رویه ها جاری بوده است.

با وجود این پیوستگی بنیادین، معماری معاصر ایران در پیوند با زمینه های اقلیمی و فرهنگی خویش دچار گسیختگی شده است. بهره گیری نامتناسب از مصالح صنعتی، تقلید از الگوهای وارداتی و بی توجهی به ساختارهای سلسله مراتبی فضا، نیاز به بازخوانی نظام نظری و عملی معماری سنتی را بیش از پیش آشکار کرده است. این جستار کوششی است برای واکاوی منطق مشترک اقلیمی-فرهنگی در فرم دهی فضاهای مسکونی و شهری ایران و استخراج اصولی که بتوانند بر پایه ی آنها معماری معاصر را در هماهنگی با بستر پایداری زیست محیطی و هویتی بازسازی کنند. و در نهایت، با بازشناسی این اصول، راهکارهایی برای تلفیق دانش بومی با فناوری های نوین معماری معاصر پیشنهاد می گردد تا معماری امروز ایران، پیوند دوباره ای میان سنت و مدرنیته برقرار کند...