قیام، پیروزی، تداوم

قیام، پیروزی، تداوم

خرداد در تاریخ معاصر ایران، ماهی معمولی نیست؛ ماهی است که نشانه های بیداری، قیام، پیروزی و تداوم را در خود جمع کرده است. ۱۴ و ۱۵ خرداد؛ از آغاز نهضت تا تداوم راه، ایامی جهت شروع فصل تصمیم های بزرگ است. ماهی که در آن، تاریخ معاصر ایران بارها از «آستانه» عبور کرده است: از آستانه بیداری تا آستانه قیام، از آستانه پیروزی تا آستانه وداع. در میان روزهای این ماه، ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ دو نقطه برجسته اند که می توان آن ها را دو ایستگاه از یک مسیر ممتد تاریخی دانست: مسیری که با نهضت امام خمینی آغاز شد، به انقلاب اسلامی و استقرار جمهوری اسلامی انجامید و پس از ارتحال امام نیز متوقف نماند. 15 خرداد ۱۳۴۲ آغاز نهضت ضد استبدادی امام خمینی و شروع راهی تازه در تاریخ مبارزات ضد استبدادی و ضد استعماری ملت ایران بود. در آن برهه، ساختار قدرت بر پایه سرکوب داخلی و اتکا به بیرون، می کوشید جامعه را در مدار یک نظم تحمیلی نگه دارد. اما در برابر این وضعیت، صدایی برخاست که نه در چارچوب مصلحت سنجی های کوتاه مدت می گنجید و نه در مرزهای ترس و تهدید متوقف می شد: صدای امام خمینی. امام خمینی، اعتراض را از سطح واکنش های محدود فراتر برد و آن را به یک «گفتمان» تبدیل کرد؛ گفتمانی که در آن، دین و عدالت، استقلال و کرامت، مردم و حقیقت در کنار هم معنا پیدا می کردند. لذا جامعه را از اعتراض های پراکنده به سوی یک حرکت منسجم و هدفمند برد؛ حرکتی که در آن، مطالبه استقلال، عدالت و کرامت انسانی در قالب یک گفتمان دینی- مردمی صورت بندی شد. همین صورت بندی تازه بود که حرکت را فراگیر کرد و آن را از یک اعتراض زودگذر به یک جریان تاریخی بدل ساخت. قیام ۱۵ خرداد با سرکوب خونین روبه رو شد، اما همان خون، حافظه ای ساخت که فراموش نشد؛ حافظه ای که در سال های بعد، پیوسته به جامعه یادآوری می کرد راهی آغاز شده است که نمی توان آن را با سکوت و فشار متوقف کرد . سال های پس از ۱۵ خرداد، سال های «تداوم دشوار» بود؛ سال هایی که در آن، تبعید و زندان، سانسور و کنترل، می خواست نهضت را از نفس بیندازد. اما جامعه ایرانی راه های خود را پیدا کرد. شبکه های سنتی و مردمی، از مسجد و هیئت تا بازار و محافل دینی، به کانال انتقال پیام و حفظ پیوندها تبدیل شد. آیین های مذهبی، علاوه بر کارکرد معنوی، ظرف اجتماعی همبستگی را نیز یادآور شد؛ که جایی برای زنده نگه داشتن امید، حفظ «حافظه جمعی مبارزه» و انتقال تجربه به نسل تازه را شامل می شد . در این میان، نقش مردم تعیین کننده بود. انقلاب ها را با شعار تنها نمی سازند؛ با «ایستادن» می سازند. مردم هزینه دادند، داغ دیدند، فشار تحمل کردند و با این حال، از میدان کنار نرفتند. همین پایداری اجتماعی بود که نهضت را از یک مقطع تاریخی عبور داد و آن را به مسیر سرنوشت ساز سال ۱۳۵۷رساند. ثمره آن انباشت آگاهی و اعتراض، در نهایت در انقلاب اسلامی آشکار شد؛ انقلابی که نتیجه همان راه آغازشده در ۱۵ خرداد بود و به استقرار نظام جمهوری اسلامی انجامید؛ اگرچه قیام ۱۵ خرداد با سرکوب خونین مواجه شد، اما همین سرکوب، خاطره ای ماندگار ساخت و به شکل گیری حافظه جمعی مقاومت کمک کرد. در سال های میان ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷، نهضت با وجود فشارهای امنیتی، تبعید و محدودیت های گسترده خاموش نشد. شبکه های اجتماعی ریشه دار مانند مسجد، هیئت و بازار، در حفظ ارتباط مردم با پیام نهضت نقش آفرین شدند و آیین های دینی، به بستری برای انتقال پیام، همبستگی اجتماعی و استمرار آگاهی تبدیل شد. نتیجه این انباشت و پایداری، سرانجام در انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ آشکار شد و به استقرار نظام جمهوری اسلامی انجامید؛ رخدادی که بنا بر این روایت، برای نخستین بار در تاریخ ایران، الگویی از حاکمیت مبتنی بر پیوند رای مردم و هویت اسلامی را مستقر کرد. ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ روز ارتحال امام خمینی است؛ روزی تلخ و تاریخی که ملت ایران با بنیان گذار جمهوری اسلامی وداع کرد. اما این روز، تنها روز اندوه نبود؛ روز تداوم نیز بود. انقلاب اسلامی پس از ارتحال امام وارد مرحله ای تازه شد و آغاز رهبری ۳۷ ساله رهبر شهید(قائد امت، حضرت آیت الله سید علی حسینی خامنه ای رحمه الله) رقم خورد؛ مرحله ای که در آن مسیر کلان انقلاب با تاکید بر استقلال، مردم باوری و ایستادگی در برابر سلطه ادامه یافت . بزرگداشت ۱۴ و ۱۵خرداد، بازخوانی یک حقیقت واحد است، حقیقت راهی که با بیداری آغاز شد، با مقاومت ادامه یافت، به پیروزی رسید و با حفظ اصول و آرمان ها، استمرار پیدا کرد . یک خط ممتد تاریخی؛ از آغاز نهضت تا استمرار انقلاب از ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ تا ۱۴ خرداد ۱۳۶۸،را می توان روی یک خط روشن دید: خط آغاز، پیگیری، پیروزی و استمرار. ۱۵ خرداد، لحظه تولد یک نهضت ضد استبدادی و ضد استعماری بود؛ ۱۳۵۷، زمان به ثمر نشستن آن؛ و ۱۴ خرداد ۶۸، آزمون بزرگ «ماندگاری راه» پس از فقدان بنیان گذار آن. لذا گرامیداشت ۱۵ و ۱۴ خرداد، گرامیداشت دو روز جدا از هم نیست؛ بازخوانی یک مسیر واحد است: مسیری که با نهضت امام خمینی آغاز شد، با فداکاری مردم به انقلاب اسلامی و استقرار جمهوری اسلامی انجامید، و پس از ارتحال امام نیز در قالب مرحله ای جدید از رهبری و مدیریت انقلاب ادامه یافت. خرداد، فصل یادآوری این حقیقت است که یک ملت می تواند تاریخ خود را بسازد، اگر بیداری را حفظ کند و راه را نیمه کاره نگذارد .

رقیه پورغفار 1405/03/09