هزینه خاموشی دیجیتال؛ آسیب ۶۴روزه قطع اینترنت به اقتصاد ایران

در شصت و چهار روز گذشته، اینترنت در ایران نه تنها کند و پرنوسان، بلکه در بسیاری از مناطق به طور متناوب قطع بوده است. این وضعیت بار دیگر نشان داد که اینترنت دیگر یک ابزار جانبی یا سرگرمی نیست، بلکه شریان حیاتی اقتصاد نوین است. در دنیایی که بخش بزرگی از گردش مالی، پرداخت، بازاریابی و مدیریت زنجیره تامین بر پایه ارتباط دیجیتال انجام می شود، قطعی های مکرر اینترنت مانند از کار افتادن برق در قلب یک شهر صنعتی عمل می کند: خاموشی ای که نه فقط نور، بلکه پویایی را نیز می گیرد.

بر اساس داده های جهانی NetBlocks، هر روز اختلال گسترده اینترنت در ایران، به طور میانگین حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون دلار زیان مستقیم به اقتصاد کشور وارد می کند. اگر این رقم را بر دوره اخیر ۶۴روزه تعمیم دهیم، میزان خسارت احتمالی بین ۱.۲ تا ۱.۶ میلیارد دلار برآورد می شود؛ رقمی برابر با بودجه سالانه چندین طرح عمرانی بزرگ یا صندوق حمایت از استارت آپ ها در کشور. با توجه به اینکه نزدیک به ۷ درصد تولید ناخالص داخلی (GDP) ایران از بخش اقتصاد دیجیتال و خدمات آنلاین تامین می شود، هر وقفه در دسترسی پایدار به اینترنت می تواند رشد این بخش و در نتیجه رشد کلی اقتصاد را به شکل محسوسی کاهش دهد.

کسب وکارهای کوچک و متوسط بیشترین آسیب را متحمل شده اند. گزارش اتحادیه کشوری کسب وکارهای مجازی نشان می دهد که میانگین فروش در پلتفرم های اینترنتی طی این مدت ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش یافته است. بسیاری از فروشگاه های اینترنتی گزارش کرده اند که اختلال های پی درپی در اتصال، موجب افزایش چشمگیر نرخ لغو سفارش و کاهش وفاداری مشتریان شده است. فشار اقتصادی ناشی از این افت فروش، شماری از شرکت های نوپا را به سمت تعطیلی یا تعدیل نیرو سوق داده است. بسیاری از آن ها مجبور به استفاده از VPN و سرویس های ارتباطی جایگزین خارجی شده اند که خود هزینه های عملیاتی را بالا می برد و امنیت داده های داخلی را تهدید می کند.

تاثیرات این وضعیت تنها محدود به تجارت الکترونیک نیست. بخش های خدماتی نظیر حمل ونقل درون شهری، اپلیکیشن های خدمات خانگی، آموزش مجازی و سلامت دیجیتال نیز آسیب دیده اند. کاهش شدید کیفیت ارتباطات، زمان انجام پروژه ها را افزایش داده و بهره وری نیروی کار را تا حدود ۲۰ درصد پایین آورده است. در فضای فریلنسرها و صادرکنندگان خدمات دیجیتال نیز شرایط مشابهی حاکم بوده؛ قطعی های مکرر اینترنت باعث از دست رفتن تعدادی از قراردادهای برون مرزی و کاهش اعتماد مشتریان بین المللی شده است.

در سطح کلان تر، تاثیر ناپایداری اینترنت بر جذب سرمایه نیز محسوس است. سرمایه گذار، چه داخلی چه خارجی، به محیطی نیاز دارد که پیش بینی پذیر و پایدار باشد. قطع های مکرر ارتباطی، به معنای افزایش ریسک عملیاتی و تردید نسبت به آینده بازار ایران است. در نتیجه، بخشی از سرمایه های بالقوه به بازارهای جایگزین در منطقه منتقل می شود. از سوی دیگر، بازار سرمایه داخلی نیز به دلیل کندی دریافت داده ها و عدم دسترسی بلادرنگ، از شفافیت کمتری برخوردار می شود و نوسان تصمیم گیری ها افزایش می یابد.

در نهایت، هزینه خاموشی دیجیتال را مردم می پردازند. کاربران با خدمات گران تر، کندتر و کم اعتمادتر مواجه می شوند و تولیدکنندگان با فروش کمتر و هزینه بیشتر. اقتصاد دیجیتال ایران که در سال های اخیر به یکی از امیدهای جذب استعداد جوان و کاهش بیکاری تبدیل شده بود، امروز با تهدید عقب گرد مواجه است. استمرار چنین روندی نه تنها فرصت رشد، بلکه اعتماد عمومی به آینده فناوری در کشور را تضعیف می کند.

اینترنت در عصر حاضر زیرساخت لوکس نیست؛ ستون فقرات اقتصاد معاصر است. اصرار بر توسعه اقتصادی بدون تضمین پایداری ارتباطی، مانند ساختن برج بر روی خاک سست است. اگر قرار است ایران در مسیر تحول دیجیتال و افزایش سهم فناوری در تولید ملی گام بردارد، ثبات اینترنت باید نه به عنوان یک موضوع فنی، بلکه به عنوان مسئله ای بنیادین در سیاست گذاری اقتصادی در اولویت قرار گیرد.