بازار تبریز در آستانه دگردیسی

---

 

بازار تبریز در حافظه تاریخی ایران نه صرفا یک مجموعه معماری، بلکه نهادی زنده و پویا بوده است که قرن ها نقش ستون فقرات اقتصاد شهری، در سطح محلی، منطقه ای و بین المللی را ایفا کرده است؛ فضایی که در آن تجارت، فرهنگ و روابط اجتماعی به شکلی درهم تنیده جریان داشته اند. با این حال، این قلب تپنده امروز در نقطه ای حساس ایستاده است؛ نقطه ای که در آن، ضرورت های معیشتی و الزامات ناشی از تبدیل شدن به یک میراث جهانی زیر نظر یونسکو، بیش از هر زمان دیگری با یکدیگر تلاقی یافته اند.

تحولات سال های اخیر، چه در سطح ملی و چه در بستر جهانی، الگوهای سنتی خرید و فروش را دستخوش تغییر کرده است. رشد فزاینده تجارت الکترونیک، گسترش مراکز خرید مدرن و تغییر ذائقه مردم و کاهش قدرت خرید شهروندان، کارکرد تاریخی بازارها را در سال های اخیر با چالش هایی جدی مواجه ساخته است. در چنین شرایطی، بازار تبریز نیز ناگزیر از بازتعریف جایگاه خود در زیست بوم اقتصادی شهر است. هم زمان، توجه روزافزون به ظرفیت های گردشگری این مجموعه، نگاه ها را از یک فضای کار و تولید به یک «مقصد» برای بازدید تغییر داده است؛ تغییری که اگرچه در ظاهر می تواند فرصت ساز باشد، اما در بطن خود حامل نوعی جابه جایی اولویت هاست.

بازار تبریز؛ از قلب اقتصاد شهری تا ویترین گردشگری

مساله اصلی آنجاست که غلبه رویکرد گردشگری محور، در صورت فقدان سیاست گذاری متوازن، می تواند به تدریج بازار را از کارکرد اصیل خود تهی کند. افزایش حضور واحدهای صرفا نمایشی، تغییر ترکیب صنوف، و فاصله گرفتن قیمت ها از توان خرید مشتریان بومی، نشانه هایی است که در صورت بی توجهی، به فرسایش تدریجی هویت اقتصادی بازار خواهد انجامید. بازاری که روزگاری محل شکل گیری اعتماد، تعامل و شبکه های پیچیده صنفی بود، در معرض آن قرار می گیرد که به ویترینی زیبا اما کم جان بدل شود.

در این میان، پرسش بنیادین آن است که آیا سیاست گذاری شهری و اقتصادی توانسته است میان «حفظ میراث» و «حفظ معیشت» تعادلی پایدار برقرار کند یا خیر. تجربه بسیاری از فضاهای تاریخی در جهان نشان داده است که تبدیل شتاب زده این گونه مکان ها به جاذبه های صرف گردشگری، در نهایت به کاهش پویایی اقتصادی و حتی افت جذابیت آن ها می انجامد؛ چرا که آنچه گردشگر را جذب می کند، نه صرفا کالبد تاریخی، بلکه جریان زنده زندگی در آن است.

از این منظر، آینده بازار تبریز نه در موزه ای شدن آن، و نه در رهاسازی کامل به منطق بازار مدرن تعریف می شود، بلکه در طراحی هوشمندانه تعادلی است که در آن، هم زیست اقتصادی بازاریان تضمین شود و هم ارزش های تاریخی و فرهنگی آن پاس داشته شود. حمایت هدفمند از کسب وکارهای بومی، جلوگیری از تجاری سازی افراطی و حفظ تنوع صنفی، از جمله اقداماتی است که می تواند این تعادل را تقویت کند. در غیر این صورت، خطر آن وجود دارد که این میراث بی بدیل، به تدریج از درون تهی شده و آنچه باقی می ماند، تنها پوسته ای از شکوه گذشته باشد؛ پوسته ای که دیگر توان روایت کامل داستان خود را نخواهد داشت.

*نویسنده: موسی کاظم زاده؛ قابل دسترسی هم در سایت بازار تبریز آنلاین

https://bazartabrizonline.ir