دو مقام کلی شهود در حضور پروردگار

[محیی الدین بن عربی]

مشیئته ارادته فقولوا - بها قد شاءها فهی المشاء (1)

***

[تاج الدین حسین خوارزمی]

مشیت و ارادت در معنی مجتمعاند، و در معنی دیگر متفرق، شیخ فرمود: (مشیئته ارادته فقولوا - بها قد شاءها فهی المشاء) یعنی مشیت او عین ارادت اوست از روی احدیت پس قائل شوید به مشیت و حال آنکه حق تعالی ارادت را که مشیت است خواسته است، پس ارادت عین مشیت است.(یرید زیاده و یرید نقصا - و لیس مشاءه الا المشاء) در هر دو به فتح میم است از آنکه مصدری است یعنی مشیتش غیر مشیتش نیست. و معنیش آنست که مشیت بعینها ارادت ذاتیه است از حیثیت احدیت از آنکه هر دو در عین ذات بودن شیء واحد است؛ و اما به اعتبار امتیاز ایشان از ذات نسبت ایشان به ذات به حسب الهیت چون باقی صفاتاند. پس این هر دو متغایراناند که مجتمع میشوند و مفترق میگردند. پس شیخ- قدس الله سره- درین بیت که مشیئته ارادته تنبیه کرد بر اینکه هر دو در عین احدیت واحدند و در بیت دیگر که میگوید یرید زیاده و یرید نقصا الی آخره تنبیه میکند بر فرق میان هر دو. پس حاصل بیت ثانی آنکه متعلقات ارادت زیادت میشود و نقصان میپذیرد؛ به خلاف متعلقات مشیت که ازلا و ابدا بر حال خود است. از برای آنکه مشیت متعلق است به کلیات نه به جزئیات، و کلیات موصوف به زیادت و نقصان نیست و هرکه تتبع مواضع استعمالات ارادت کند در او داند که ارادت متعلق به ایجاد معدوم است نه به اعدام موجود؛ به خلاف مشیت که متعلق میشود به ایجاد و هم به اعدام. (فهذا الفرق بینهما فحقق - و من وجه فعینهما سواء)

***

[یزدانپناه عسکری]

دو مقام کلی شهود در حضور پروردگار از وجه عین قلب یکی است در دو مقام کلی به مشیت در ایجاد موضع اراده و اعدام موضع برهان.

_________________

1 – محیی الدین بن عربی، فصوص الحکم، 1جلد، دار احیاء الکتب العربیه - قاهره، چاپ: اول، 1946 م. ج1 ؛ ص187

2 - تاج الدین حسین خوارزمی، شرح فصوص الحکم (خوارزمی/آملی)، بوستان کتاب - قم، چاپ: دوم، 1379. ص947، 948