پیامدهای بسته ماندن یک ماهه تنگه هرمز بر بازار جهانی طلا و دلار
تنگه هرمز یکی از مهم ترین گلوگاه های ژئوپلیتیکی و اقتصادی جهان است؛ آبراهی که بخش قابل توجهی از تجارت جهانی انرژی از آن عبور می کند. بسته شدن این گذرگاه حتی برای مدت کوتاه، می تواند شوکی جدی به بازارهای انرژی، حمل ونقل و نظام مالی بین المللی وارد کند. اگر فرض کنیم تنگه هرمز برای مدت یک ماه بسته بماند، پیامدهای آن تنها محدود به بازار نفت نخواهد بود، بلکه به سرعت به بازارهای پولی و دارایی های امن مانند طلا و همچنین جایگاه دلار در اقتصاد جهانی نیز سرایت خواهد کرد.
نخستین پیامد چنین رخدادی، جهش شدید قیمت نفت در بازارهای جهانی است. با توجه به اینکه بخش بزرگی از صادرات نفت خاورمیانه از این تنگه عبور می کند، اختلال در این مسیر به معنای کاهش ناگهانی عرضه در بازار جهانی خواهد بود. افزایش شدید قیمت انرژی به طور مستقیم فشار تورمی بر اقتصادهای بزرگ وارد می کند و هزینه تولید، حمل ونقل و تجارت جهانی را افزایش می دهد. در چنین شرایطی، سرمایه گذاران برای حفظ ارزش دارایی های خود به سمت دارایی هایی حرکت می کنند که در ادبیات اقتصادی به عنوان «پناهگاه امن» شناخته می شوند؛ در راس این دارایی ها، طلا قرار دارد.
طلا در دوره های بحران ژئوپلیتیکی و شوک های اقتصادی همواره نقش سپر محافظ سرمایه را ایفا کرده است. افزایش ریسک های ژئوپلیتیکی، نگرانی از تورم جهانی ناشی از افزایش قیمت انرژی و بی ثباتی در بازارهای مالی باعث می شود تقاضای سرمایه گذاری برای طلا افزایش یابد. در سناریوی بسته ماندن یک ماهه تنگه هرمز، احتمال جهش قابل توجه قیمت طلا بسیار بالا خواهد بود، زیرا بازارهای مالی به سرعت به سمت دارایی های فیزیکی و امن حرکت می کنند. علاوه بر این، اگر اختلال در عرضه انرژی طولانی تر از انتظار باشد، انتظارات تورمی نیز تقویت می شود و این عامل به طور مضاعف از افزایش قیمت طلا حمایت خواهد کرد.
در مقابل، واکنش دلار پیچیده تر و چندلایه تر خواهد بود. در کوتاه مدت، معمولا در شرایط بحران جهانی تقاضا برای دلار افزایش می یابد، زیرا دلار همچنان اصلی ترین ارز ذخیره جهان و پشتوانه بسیاری از بازارهای مالی است. سرمایه گذاران در شرایط بی ثباتی اقتصادی به بازار اوراق خزانه آمریکا و دارایی های دلاری پناه می برند، بنابراین ممکن است در روزها و هفته های ابتدایی بحران، دلار تقویت شود.
با این حال، اگر بحران انرژی ناشی از بسته بودن تنگه هرمز ادامه پیدا کند، فشارهای جدیدی بر اقتصاد جهانی و به ویژه اقتصادهای وابسته به واردات انرژی وارد خواهد شد. افزایش شدید قیمت نفت می تواند رشد اقتصادی جهانی را کاهش دهد، تورم را بالا ببرد و بازارهای مالی را بی ثبات کند. در چنین شرایطی، اگر کشورهای واردکننده انرژی تلاش کنند معاملات نفت و انرژی را با ارزهای جایگزین انجام دهند یا سازوکارهای مالی غیر دلاری را فعال کنند، در میان مدت ممکن است بخشی از تقاضای جهانی برای دلار کاهش یابد.
از منظر ژئو اقتصادی، بحران در تنگه هرمز می تواند بحث های مربوط به تنوع بخشی ارزی در تجارت انرژی را نیز تقویت کند. اگر برخی بازیگران بزرگ اقتصادی مانند چین یا سایر واردکنندگان عمده نفت تلاش کنند معاملات انرژی را با ارزهای غیر دلاری انجام دهند، این امر می تواند به تدریج فشار ساختاری بر جایگاه دلار در تجارت جهانی وارد کند. هرچند چنین تغییری در کوتاه مدت رخ نمی دهد، اما بحران های انرژی معمولا فرصت هایی برای بازآرایی نظم مالی بین المللی ایجاد می کنند.
در مجموع، بسته ماندن یک ماهه تنگه هرمز احتمالا به افزایش شدید قیمت نفت و شکل گیری یک شوک انرژی جهانی منجر خواهد شد. در چنین فضایی، طلا به دلیل نقش تاریخی خود به عنوان دارایی امن با افزایش تقاضا و رشد قیمت مواجه می شود. دلار نیز در کوتاه مدت ممکن است به دلیل رفتار محافظه کارانه سرمایه گذاران تقویت شود، اما در صورت تداوم بحران و شکل گیری تغییرات در الگوهای تجارت انرژی، ممکن است در میان مدت با فشارهایی مواجه گردد. بنابراین واکنش بازارهای مالی به چنین رخدادی ترکیبی از افزایش تقاضا برای دارایی های امن، نوسانات ارزی و بازتعریف برخی روابط در نظام مالی جهانی خواهد بود.