راهکارهای ایجاد محیط امن اقتصادی

دانشگاه پیام نور (همه مراکز) 

وقتی یک کشور با تحریم های خارجی، بی ثباتی و ریسک اقتصادی روبه رو می شود ، اقتصاد آن کشور مثل کشتی خواهد شد که در دریای طوفانی حرکت می کند. هر موجی که به آن برخورد می کند، تعادلش را به هم می زند و هر تصمیم اشتباه می تواند آن را به سمت غرق شدن ببرد. تحریم ها، بی ثباتی و ریسک اقتصادی سه عاملی هستند که به طور مستقیم و غیرمستقیم بر زندگی مردم، قیمت ها، سرمایه گذاری، تولید و آینده اقتصادی کشور اثر می گذارند. این عوامل نه تنها اقتصاد را ضعیف می کنند، بلکه باعث می شوند مردم احساس ناامنی کنند، اعتمادشان به آینده کم شود و برنامه ریزی برای زندگی روزمره سخت تر شود. برای اینکه بفهمیم چگونه این عوامل اقتصاد را تحت تاثیر قرار می دهند، باید هرکدام را به صورت ساده و روشن بررسی کنیم و ببینیم چگونه می توان محیطی امن و قابل اعتماد برای اقتصاد ایجاد کرد. تحریم ها یکی از مهم ترین عواملی هستند که می توانند اقتصاد یک کشور را دچار مشکل کنند. وقتی یک کشور تحریم می شود، یعنی دسترسی آن به بازارهای جهانی، بانک ها، فناوری، سرمایه گذاری خارجی و تجارت محدود می شود. این محدودیت ها باعث می شود واردات کالاهای اساسی، مواد اولیه، تجهیزات صنعتی و حتی دارو سخت تر و گران تر شود. وقتی واردات گران شود، قیمت کالاها بالا می رود و تورم افزایش پیدا می کند. از طرف دیگر، تحریم ها باعث می شوند صادرات کشور کاهش یابد و درآمد ارزی کم شود. وقتی ارز کم شود، قیمت ارز بالا می رود و این افزایش قیمت ارز دوباره باعث گرانی کالاهای وارداتی می شود. این چرخه معیوب باعث می شود مردم هر روز با قیمت های بالاتر روبه رو شوند و قدرت خریدشان کاهش یابد. تحریم ها همچنین باعث می شوند سرمایه گذاران خارجی از کشور دور شوند، چون نمی توانند مطمئن باشند که سرمایه شان در امنیت است. این کاهش سرمایه گذاری باعث کاهش تولید، افزایش بیکاری و کاهش رشد اقتصادی می شود. بی ثباتی سیاسی عامل مهم دیگری است که می تواند اقتصاد را به طور جدی تحت تاثیر قرار دهد. وقتی در یک کشور اختلافات سیاسی شدید، تغییرات ناگهانی در دولت، تنش های داخلی، اعتراضات گسترده یا نبود هماهنگی بین نهادهای تصمیم گیر وجود داشته باشد، اقتصاد نمی تواند مسیر مشخصی را دنبال کند. سرمایه گذاران، تولیدکنندگان و حتی مردم عادی نمی دانند آینده چه خواهد شد و این بی اطمینانی باعث می شود تصمیم های اقتصادی به تعویق بیفتد. مثلا یک کارآفرین ممکن است از ترس تغییر قوانین یا نوسانات شدید اقتصادی، کارخانه جدیدی نسازد یا یک سرمایه گذار ممکن است پول خود را از کشور خارج کند. بی ثباتی سیاسی همچنین باعث می شود دولت نتواند برنامه های بلندمدت اقتصادی اجرا کند، چون هر تغییر سیاسی ممکن است برنامه های قبلی را متوقف کند. این وضعیت باعث می شود اقتصاد در حالت انتظار بماند و رشد نکند. ریسک اقتصادی نیز یکی از عوامل مهمی است که بر رفتار مردم و سرمایه گذاران اثر می گذارد. ریسک اقتصادی یعنی احتمال وقوع اتفاقاتی که می تواند به اقتصاد آسیب بزند، مثل تورم شدید، سقوط ارزش پول ملی، بحران بانکی، کمبود کالا، رکود اقتصادی یا افزایش بدهی های دولت. وقتی ریسک اقتصادی بالا باشد، مردم به جای اینکه پول خود را در تولید یا پس اندازهای بلندمدت سرمایه گذاری کنند، به سمت خرید طلا، ارز، ملک یا کالاهای سرمایه ای می روند تا ارزش پولشان حفظ شود. این رفتار باعث می شود سرمایه از بخش تولید خارج شود و به سمت بازارهای غیرمولد برود. نتیجه این می شود که تولید کاهش پیدا می کند، بیکاری افزایش می یابد و تورم بیشتر می شود. ریسک اقتصادی همچنین باعث می شود بانک ها وام دهی را محدود کنند، چون می ترسند وام ها بازپرداخت نشود. این محدودیت وام دهی باعث می شود کسب وکارها نتوانند رشد کنند و اقتصاد در حالت رکود باقی بماند. برای اینکه یک کشور بتواند از این چرخه خطرناک خارج شود و محیطی امن و قابل اعتماد برای اقتصاد ایجاد کند، باید مجموعه ای از راهکارهای اساسی را اجرا کند. اولین و مهم ترین راهکار ایجاد ثبات سیاسی است. ثبات سیاسی یعنی دولت ها بتوانند با هماهنگی، شفافیت و برنامه ریزی بلندمدت عمل کنند. وقتی مردم و سرمایه گذاران ببینند قوانین پایدار است، تصمیم ها ناگهانی نیست و اختلافات سیاسی مدیریت می شود، اعتمادشان به اقتصاد افزایش می یابد. این اعتماد باعث می شود سرمایه گذاری افزایش پیدا کند و اقتصاد رشد کند.

این ذخیره سازی باعث کمبود در بازار می شود و دوباره زمینه را برای بازار سیاه فراهم می کند. 

 کنترل قیمت اگر بدون برنامه ریزی و بدون توجه به واقعیت های اقتصادی اجرا شود ، می تواند به یک چرخه معیوب تبدیل شود. دولت قیمت را پایین نگه می دارد ، تولید کاهش می یابد ، کمبود ایجاد می شود ، بازار سیاه شکل می گیرد، قیمت ها در بازار آزاد بالا می رود، مردم ناراضی می شوند و دولت مجبور می شود دوباره سیاست های سخت گیرانه تری اعمال کند. این چرخه نه تنها مشکل را حل نمی کند، بلکه اقتصاد را از تعادل خارج می کند و فشار بیشتری بر مردم وارد می کند. با این حال، کنترل قیمت همیشه هم بد نیست. اگر دولت بتواند هم زمان با کنترل قیمت، تولید را افزایش دهد، یارانه هدفمند ارائه کند، نظارت دقیق داشته باشد و بازار را شفاف کند، این سیاست می تواند در کوتاه مدت به مردم کمک کند. اما شرط موفقیت آن این است که کنترل قیمت موقتی، هدفمند و همراه با سیاست های حمایتی باشد. در غیر این صورت، کنترل قیمت بیشتر از اینکه به نفع مردم باشد، به ضرر آن ها تمام می شود و بازار را دچار اختلال می کند. 

 سیاست های کنترل قیمت اگرچه در ظاهر برای حمایت از مردم طراحی می شوند، اما در عمل می توانند باعث کمبود کالا، کاهش کیفیت، ایجاد بازار سیاه، کاهش تولید، افزایش هزینه های دولت و تشدید تورم شوند. برای اینکه این سیاست ها موثر باشند، باید با برنامه ریزی دقیق، حمایت از تولید، نظارت واقعی و شفافیت همراه باشند وگرنه نتیجه آن چیزی جز نابسامانی بازار و فشار بیشتر بر مردم نخواهد بود.