• تعریف تربیت و تفاوت آن با آموزش

مفهوم تربیت

تربیت یکی از اساسی ترین مفاهیم در حوزه تعلیم و تربیت و علوم انسانی است

که از دیرباز مورد توجه اندیشمندان، فیلسوفان و مربیان بوده است. واژه

در لغت به معنای پروردن، بالیدن، رشد دادن و به کمال رساندن « تربیت »

است. در اصطلاح، تربیت به فرآیندی هدفمند، تدریجی و پایدار گفته می شود

که طی آن استعدادهای فرد در جنبه های مختلف وجودی اعم از جسمی،

شناختی، عاطفی، اخلاقی، اجتماعی و معنوی به صورت متوازن شکوفا

می گردد. تربیت، هم جهت دارد و هم غایت؛ یعنی مربی می کوشد فرد را در

مسیر ارزشی خاصی هدایت کرده و به نقطه ای از کمال مورد نظر برساند.

از منظر اسلامی، تربیت عبارت است از فراهم آوردن شرایط و زمینه هایی که

فرد را در مسیر فطرت الهی خود یاری می دهد تا استعدادهای نهفته اش شکوفا

شود و به قرب الهی برسد. در این دیدگاه، تربیت نه تنها به رشد عقل و رفتار،

بلکه به تعالی روح و تهذیب نفس نیز توجه دارد. 

مفهوم آموزش

آموزش به معنای انتقال آگاهانه و نظام مند دانش، مهارت ها و اطلاعات از فردی

به فرد دیگر است. آموزش بیشتر با جنبه های شناختی یادگیری سر و کار دارد

و هدف آن تسهیل فرآیند یادگیری از طریق روش های معین، سازمان یافته و

مبتنی بر برنامه ریزی است. آموزش می تواند در محیط های رسمی هم چون

مدرسه و دانشگاه یا به صورت غیررسمی در زندگی روزمره رخ دهد.

در آموزش، تاکید بر محتوا، روش، بازدهی، و مهارت های علمی و تخصصی

است. آموزش معمولا قابل سنجش و ارزیابی پذیر است، در حالی که تربیت

ماهیتی عمیق تر و گاه ناپیداتر دارد که به سادگی نمی توان آن را در قالب نمره

و آزمون سنجید.

تفاوت تربیت و آموزش

تربیت و آموزش اگرچه در عمل با یکدیگر هم پوشانی دارند، اما از حیث هدف،

محتوا، روش و دامنه تفاوت هایی اساسی دارند:

1. هدف: آموزش به انتقال دانش و مهارت معطوف است، اما تربیت به رشد

شخصیت، ارزشها و نگرشها توجه دارد.

2. دامنه: آموزش بیشتر ناظر به حوزه های شناختی و ذهنی است، در

حالیکه تربیت همه جانبه بوده و جنبه های روانی، اخلاقی، اجتماعی و معنوی

فرد را نیز در بر می گیرد.

3. روش: آموزش از طریق روش های مشخص و تکنیکی انجام می شود، اما

تربیت نیازمند الگو، تعامل عمیق، محبت و زمینه سازی درونی است.

4. پایایی اثر: تاثیر آموزش ممکن است موقتی باشد و با گذشت زمان

فراموش شود، ولی تاثیر تربیت، ماندگارتر و درونی تر است.

5. ارزشی بودن: آموزش می تواند خنثی و بدون ارزش گذاری باشد، اما تربیت

ذاتا ارزشی و جهت دار است.