آتش سوزی های مکرر بازار تبریز، زنگ خطری برای بزرگ ترین بازار مسقف جهان

---

 

هفته گذشته، بار دیگر شعله های آتش در بازار تاریخی ایکی قاپیلار تبریز زبانه کشید. در این حادثه، یک مغازه کوچک لوازم آرایشی که در بافت تاریخی بازار قرار داشت، دچار آسیب شد. بر اساس اعلام مدیرعامل سازمان آتش نشانی تبریز، تیم های عملیاتی به سرعت به محل حادثه اعزام شدند و با اقدامات سریع خود موفق به مهار حریق شدند. هرچند که این خبر در نگاه نخست تنها یک حادثه محلی به نظر می رسد، اما برای کسانی که با تاریخ و هویت بازار تبریز آشنا هستند، تکرار چنین حوادثی هشداری جدی است. بازار تاریخی تبریز، بزرگ ترین بازار مسقف جهان و ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو، نه تنها مرکز تجارت و فعالیت اقتصادی بوده بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی شهر را شکل می دهد. هر آتش سوزی، حتی اگر کوچک باشد، تهدیدی جدی برای این میراث ارزشمند است و نباید تنها به عنوان یک حادثه عادی تلقی شود.

آتش سوزی های مکرر در قلب بزرگ ترین بازار مسقف جهان

واقعیت این است که آتش سوزی های مکرر در بازار تبریز، موضوع تازه ای نیست. طی دو دهه اخیر بارها بخش هایی از بازار دچار حریق شده اند. از جمله آتش سوزی بزرگ سال ۱۳۹۷ در بخش شمالی بازار که به تخریب بخش قابل توجهی از سقف و مغازه ها انجامید، تا حوادث کوچک تر اما پی درپی در مغازه های لوازم خانگی و لوازم آرایشی. بررسی دقیق نشان می دهد که تکرار این حوادث دلایل ساختاری و مدیریتی دارد؛ شبکه برق فرسوده، انبارداری غیرایمن و تراکم بالای مغازه ها، عدم رعایت استانداردهای ایمنی و نبود برنامه جامع پیشگیری، ترکیبی خطرناک ایجاد کرده است. این مسائل، اگرچه توسط تیم های آتش نشانی به سرعت کنترل می شوند، اما در واقع زنگ خطری برای مسئولان شهری و مدیران میراث فرهنگی است که نشان می دهد اقدام پیشگیرانه، نه واکنشی، ضروری است.

بازار تبریز تنها یک مجموعه اقتصادی نیست؛ این بازار، بزرگ ترین بازار مسقف جهان و یک شاهکار معماری ثبت شده در فهرست جهانی یونسکو است. معماری پیچیده، گذرگاه های سرپوشیده، سقف های گنبدی و فضاهای تجاری کوچک، همه عناصر تاریخی و فرهنگی را در دل خود جای داده اند. وقتی آتش سوزی یک مغازه رخ می دهد، تنها سرمایه مالی صاحب مغازه در خطر نیست، بلکه بخشی از تاریخ معماری بازار، هویت جمعی مردم تبریز و حتی ارزش فرهنگی ملی آسیب می بیند. آسیب های ناشی از آتش، علاوه بر تخریب فیزیکی، پیامدهای روانی برای کسبه، بازدیدکنندگان و شهروندان دارد. نگرانی از تکرار حوادث، کاهش جذب گردشگر و افت اعتماد عمومی به ایمنی بازار، تنها بخشی از اثرات غیرمستقیم این حوادث است.

آتش سوزی های مکرر، زنگ خطر برای بازار تاریخی تبریز

مدیریت بحران در بازار تاریخی تبریز، اگرچه در برخی موارد موفق بوده، اما ناکافی است. هرچند تیم های آتش نشانی به سرعت در محل حاضر شدند و اقدام به مهار آتش کردند، این اقدامات همواره واکنشی هستند و پیشگیری جایگاه نخست را ندارد. بررسی های میدانی نشان می دهد که بسیاری از مغازه ها فاقد تجهیزات اولیه ایمنی مانند کپسول آتش نشانی و سیستم های هشدار دود هستند. علاوه بر این، گذرگاه های باریک و تراکم بالای مغازه ها مانع از دسترسی سریع آتش نشانان به نقاط بحرانی می شود. این مشکلات نشان می دهد که بدون سرمایه گذاری جدی در بازسازی و بهبود ساختاری بازار و آموزش کسبه، هیچ تضمینی برای جلوگیری از تکرار حوادث وجود ندارد.

نکته دیگر که کمتر در رسانه ها به آن پرداخته شده، تکرار آتش سوزی های کوچک است. رسانه ها معمولا تنها حوادث بزرگ را پوشش می دهند، در حالی که همین آتش سوزی های کوچک و پی درپی، خطر بزرگ تری برای پایداری بزرگ ترین بازار مسقف جهان و میراث ثبت شده در یونسکو به حساب می آیند. هر شعله ای که مهار می شود، فرصتی برای بازنگری در سیاست ها و استانداردهای ایمنی است. این آتش ها پیام آور لزوم توجه دائمی به حفاظت از بازار و جلوگیری از خسارات جبران ناپذیر هستند.

بازار تبریز و شعله های مکرر؛ میراث جهانی در آتش بی تدبیری

بازار تبریز باید با نگاه هوشمند و مبتنی بر واقعیت های تاریخی و اقتصادی مدیریت شود. استفاده از فناوری های نوین برای سیستم های هشدار حریق، بازنگری در شبکه برق و لوله کشی، آموزش مداوم کسبه و کارکنان، و نظارت مستمر بر رعایت استانداردهای ایمنی، از ضروریات حفاظت از این میراث ارزشمند است. هرچند هزینه های چنین اقداماتی بالا به نظر می رسد، اما ارزش تاریخی، فرهنگی و اقتصادی بزرگ ترین بازار مسقف جهان و میراث ثبت شده جهانی، بیش از هر عدد و رقمی قابل سنجش است. جلوگیری از یک آتش سوزی می تواند از تخریب صدها مغازه و آسیب به هزاران نفر جلوگیری کند.

به نظر می رسد نگاه مسئولان به بازار تبریز باید فراتر از بعد اقتصادی باشد. این بازار نه تنها قلب تجارت شهر بلکه قلب تاریخ و هویت آن است. از دست دادن بخش هایی از بازار، از بین رفتن سقف های تاریخی یا زخم های ناشی از آتش، ضربه ای است به حافظه جمعی مردم و میراث فرهنگی ملی.

بنابراین هر تصمیم مدیریتی باید با این دیدگاه اتخاذ شود که حفاظت از بازار، حفاظت از تاریخ و فرهنگ است و هر کوتاهی می تواند هزینه های غیرقابل جبران به دنبال داشته باشد.

آتش سوزی های مکرر بازار تبریز؛ میراث جهانی قربانی بی تدبیری ها

حادثه اخیر در ایکی قاپیلار، فرصتی برای یادآوری این ضرورت است. فرصتی برای تاکید بر اقدامات پیشگیرانه، سرمایه گذاری در ایمنی و آموزش و فرهنگ سازی در میان کسبه و بازدیدکنندگان. بازار تبریز با معماری پیچیده و تاریخ غنی خود، نیازمند توجه ویژه و برنامه ای بلندمدت است. تنها در صورتی می توان از تکرار این حوادث جلوگیری کرد که اقدامات پیشگیرانه و نگهداری ساختاری، به همان اندازه توجه و اهمیت داده شوند که مهار آتش در لحظه حادثه اهمیت دارد.

در نهایت، می توان گفت که هر آتش سوزی در بازار تبریز بیش از یک حادثه ساده است؛ این هشداری است به جامعه، مسئولان و رسانه ها که حفاظت از بزرگ ترین بازار مسقف جهان و میراث ثبت شده در یونسکو، نیازمند اقدام فوری، جامع و مستمر است. سرمایه گذاری در ایمنی بازار، حفاظت از تاریخ و امنیت مردم است و کوتاهی در این زمینه، نه تنها خسارت مالی بلکه از دست رفتن هویت تاریخی و فرهنگی شهر را به دنبال خواهد داشت. بازار تبریز، با تمام شکوه و زیبایی خود، باید با هوشمندی و مراقبت ویژه حفظ شود، پیش از آنکه تاریخ در شعله های آتش از بین رود.

*نویسنده: موسی کاظم زاده؛ قابل دسترسی هم در سایت بازار تبریز آنلاین

https://bazartabrizonline.ir