تغییر پارادایمهای معماری از معماری پایدار تا معماری و زیستگاه های فرازا1 و خودکفا (نمونه موردی: پژوهشگاه (CIRS2)

عدم توازن در الگوهای توسعه مدرن و توجه به بحران زیست محیطی منجر به شکل گیری جنبشهای زیست محیطی و توسعه پایدار در دهه 1970 میلادی شد و از آن تاریخ در یک فرآیند تکاملی، رویکرد احیاگر3 و فرازا توسعه پیدا کردند. در یک نگاه تاریخی، توسعه و معماری پایدار حلقه مبانی زنجیرهای از تحولات است که از رویکرد زوال زا4 شروع شده و پس از عبور از نگرشهای سبز و پایدار امروزه از طریق رویکردهای احیاگر و فرازا دنبال میشود. در تداوم این حرکت تکاملی همراه با رویکردهای سامانهای و کلنگر، طراحی مجموعه هایی که بتوانند همزمان مجموعه نیازهای ساکنان خود را به صورت خودکفا تامین کنند، مد نظر قرار گرفتهاند.با نگاه دقیق به زیستگاه های بومی ایران مشاهده میکنیم که مردم در شرایط مختلف اقلیمی و جغرافیای مبتنی بر توانمندیهای جامعه محلی با بهره گیری از امکانات موجود، مکان زندگی خود را به زیستگاهی خودکفا تبدیل کردند. همچنین در مقیاس جهانی نیز هدف گذاری و تغییر سیاستها به سمت خودکفایی میل میکند. جریانهای علمی در دنیا سالهاست که در زمینه توسعه دانش و فناوری در حوزه های مختلف مانند انرژی، مدیریت آب، بازیافت مواد و مصالح و ... تلاش میکنند. جای خوشبختی است که فرآیند تکاملی، امروزه منجر به شکل گیری توسعه فرازا شده و زیرساختهای خوبی را برای بازآفرینی زیستگاه خودکفا تشکیل میدهد. در این مقاله سعی شده با رویکردی تاریخی- تحلیلی و با بهرهگیری از تحلیل نمونه CIRS، فرآیند تحولات تاریخی را از معماری زوالزا تا معماری فرازا بررسی کند و ضمن توجه به ویژگیهای زیستگاه های بومی در ایران، نگرش جدیدی در جهت شکل دهی به معماری و زیستگاه های خودکفا و فرازا را معرفی کند و ویژگیهای اصلی آن را به صورت مقایسهای ارائه میدهد. امیداست تا با بهره گیری بهتر از این نمونه ها، هدفگذاری و سیاستگذاری کشورمان به سمت خودکفایی میل کند و امکان بازتعریف زیستگاه های خودکفا و پایدار در مقیاس ملی ایجاد کنیم.

کلیدواژه ها:

زوال زا ، سبز ، پایدار ، احیاگر ، فرازا