خان آرزو و مساله سبک شناسی در تذکره مجمع النفایس

تذکرهها از منابع قابل تامل در پژوهش ادب فارسی هستند و به جز کاربرد شناخت هشده ای که در گزارش تراجم شاعران دارند، میتوانند منبعی برای مطالعه و بازاندیشی دانش ادبی باشند؛ بهویژه تذکرههایی که رویکردی انتقادی دارند. تذکره مجمع النفایس نگاشته سراجالدین علی خانآرزو ادیب و سخنشناس برجسته هندی سده دوازدهم ، یکی از تذکرههای مهم انتقادی است. مقاله حاضر چگونگی رویکرد خانآرزو را به مساله سبک در مجمع النفایس بررسی میکند. به این منظور دادههای تحقیق بر اساس واژه طرز و مترادف-های آن و همچنین گزارههای مربوط به مساله طرز، گرد آوری شد ه و سپس دادهها بر اساس مفهوم و کاربرد عنوان طرز، نامگذاری طرز و رویکردهای تذکرهنویس ، توص یف و تحلیل شده است. در مجمع النفایس، عنوان طرز به هر نوع هنجارگریزی زبانی و احساس تمایز با دیگر قوالب، انواع ادبی، محتوا، شاعران، زمان یا مکان خاص اطلاق شد ه است . طرزهایی که خانآرزو از آنها نام برده است ذیل سه عنصر اصلی ساختار، بافت تاریخی -جغرافیایی و نام شاعر قرار میگیرد. بر این اساس میتوانیم رویکردهای خانآرزو در زمینه سبکشناسی را در سه رده اصلی جای ده یم که عبارت از رویکرد ساختاری ، رویکرد تاریخ ادبی و رویکرد تطبیقی است.

کلیدواژه ها:

تذکره ، خانآرزو ، مجمع النفایس ، طرز(سبک)