بررسی تاثیر ساختار شکل عناصر و اجزای کالبدی بازار تاریخی قزوین بر هویت مکان

بازارهای تاریخی ایران افزون بر کارکرد اقتصادی، از مهم ترین بسترهای شکل گیری هویت مکان به شمار می آیند. بازار تاریخی قزوین نیز به واسطه سازمان فضایی، نظام حرکتی و ساختار کالبدی خود، نمونه ای شاخص در بازتولید هویت مکانی محسوب می شود. هدف این پژوهش، تبیین تاثیر ساختار شکلی بازار قزوین بر هویت مکان با تاکید بر سه مولفه تعاملات اجتماعی، قلمرو مکانی و حساسیت بصری است. پژوهش با رویکرد کیفی، تحلیلی–تفسیری و بر پایه چارچوب ساختار شکلی هردگ انجام شد. داده ها از طریق مطالعات اسنادی، برداشت های میدانی، تحلیل پلان ها و خوانش هفت محوری ساختار شکل در چهار گره شاخص بازار شامل چهارسوق کوچک، چهارسوق بزرگ، میدان سعادت و گرده بازار گردآوری شدند. به منظور افزایش اعتبار یافته ها، نتایج حاصل با بهره گیری از تحلیل نحو فضا و تحلیل گراف دیداری (VGA) در نرم افزار Depthmap و بر اساس شاخص های Global Integration، Local Integration، Choice، Connectivity و Visual Integrationارزیابی و راستی آزمایی شد. یافته ها نشان دادند که چهارسوق کوچک در تقویت تعاملات اجتماعی خرد و هویت محلی، چهارسوق بزرگ در ایجاد مرکزیت نمادین و انسجام فضایی، میدان سعادت در سازمان دهی تعاملات و خوانایی در مقیاس شهری و گرده بازار در پیونددهی شبکه فضایی و تداوم جریان های اجتماعی نقش محوری دارند. همچنین بیشترین هم پوشانی میان چارچوب هردگ و شاخص های نحوی و دیداری در محورهای مرکزی و عملکردی، حرکتی و دسترسی، دیداری و رابط فضایی مشاهده شد. در نتیجه، هویت مکان در بازار تاریخی قزوین حاصل برهم کنش ساختار شکلی، سازمان فضایی، الگوهای حرکتی و ادراک دیداری است و از طریق هم افزایی میان فرم، عملکرد و معنا بازتولید می شود.

کلیدواژه ها:

ساختار شکل ، هویت مکان ، عناصر و اجزای کالبدی ، بازار تاریخی قزوین