هم افزایی عدالت رسمی و عدالت بومی محور در کنترل خشونت های مجرمانه

جوامع عشایری ایران، به دلیل برخورداری از ساختارهای سنتی، شبکه های خویشاوندی متراکم و نظام هنجاری مبتنی بر تعلقات طایفه ای، در برخی موارد بستر مساعدی برای بروز خشونت های شدید، نزاع های حیثیتی و بازتولید چرخه های انتقام جویانه فراهم می آورند. این وضعیت که متاثر از ضعف یا ناکارآمدی برخی سازوکارهای رسمی حل وفصل منازعه، کاهش کارآمدی هنجارهای حقوقی رسمی و غلبه قواعد و ارزش های عرفی محلی است، چالشی مضاعف فراروی نظام عدالت کیفری در تحقق کارکردهای پیشگیرانه و تامین عدالت موثر ایجاد کرده است. با این حال، ظرفیت هایی همچون نفوذ و مرجعیت ریش سفیدان، سنت های میانجی گرایانه، سازوکارهای صلح و سازش محلی و نظام کنترل اجتماعی غیررسمی، در صورت هدایت و سازمان دهی هدفمند، می توانند نقش موثری در مهار خشونت های مجرمانه و کاهش تنش های اجتماعی ایفاء کنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با اتکا بر منابع اسنادی، مبانی جرم شناسی، جامعه شناسی بومی و آموزه های عدالت ترمیمی، درصدد ارائه الگویی تلفیقی برای پیشگیری و کنترل جرایم خشن در زیست بوم های عشیره ای است. هدف اصلی پژوهش، تبیین و طراحی سیاستی کیفری مبتنی بر هم افزایی و تعامل میان عدالت رسمی و سازوکارهای بومی حل اختلاف، در راستای مهار خشونت های ساختاریافته و ارتقای بازدارندگی اجتماعی است. یافته ها نشان می دهد تعامل سازنده میان دو نظام عدالت رسمی و غیررسمی بومی محور از طریق تقویت مشارکت محلی، بهره گیری از نقش و نفوذ ریش سفیدان، به کارگیری ضابطان متخصص غیربومی، تسریع در فرایندهای قضایی و تقویت اعتماد عمومی، می تواند به ارتقای مشروعیت، مقبولیت و کارآمدی عدالت کیفری در مناطق عشایری منجر شود.

کلیدواژه ها:

جرایم خشن ، جوامع عشایری ، عدالت کیفری بومی گرا ، پیشگیری از جرم ، میانجی گری سنتی ، هم افزایی عدالت رسمی و غیررسمی