شناسایی و تحلیل کلیشه های جنسیتی در فعالیت های بدنی کتاب های درسی دانش آموزان با نیازهای ویژه ذهنی

تحلیل کلیشه های جنسیتی در فعالیت های بدنی کتاب های درسی نوآموزان کم توان ذهنی، موضوعی حیاتی است، چراکه تحرک بدنی به طور مستقیم با سلامت جسمی و روانی این گروه از دانش آموزان مرتبط است. هدف این پژوهش، بررسی وجود کلیشه های جنسیتی در محتوای کتاب های درسی دوره پیش دبستانی و ابتدایی ویژه نوآموزان کم توان ذهنی است. روش پژوهش تحلیل محتوای کمی کیفی بوده و جامعه پژوهش شامل تمامی ۴۶ عنوان کتاب درسی (مشتمل بر ۷۶۶۴ صفحه) در سال تحصیلی ۱۴۰۰–۱۴۰۱ بوده است. داده ها با استفاده از نرم افزار مکس کیودا ۲۰۲۰ تحلیل شدند. در فرایند کدگذاری باز، تمامی محتواهای مرتبط با فعالیت بدنی استخراج و در مراحل بعد، با روش کدگذاری محوری، در قالب مقوله های اصلی و فرعی طبقه بندی شدند. در مجموع، ۳۵۸ کد مرتبط با تحرک بدنی استخراج شد که از این میان ۲۷۲ کد (معادل ۷۶ درصد) مربوط به جنسیت پسر، ۵۵ کد (معادل ۳۶/۱۵ درصد) مربوط به جنسیت دختر، ۳۱ کد (معادل ۶۵/۸ درصد) مربوط به جنسیت مختلط بوده است، که در هفت مقوله اصلی نوع فعالیت بدنی، مکان، هدف، تجهیزات، پوشش، رفتارهای کم تحرکی و الگوهای ورزشکار ملی دسته بندی شد. نتایج حاکی از آن است دختران در طیف محدودی از فعالیت ها و موقعیت های حرکتی نشان داده شده اند. این بازنمایی نابرابر می تواند باور ناتوانی در مشارکت ورزشی را در دختران کم توان ذهنی تقویت کرده و منجر به کاهش سطح فعالیت بدنی در آن ها شود. لذا بازنگری در محتوای آموزشی و حذف کلیشه های جنسیتی با هدف ارتقای سلامت جسمی و روانی همه نوآموزان کم توان ذهنی ضروری است.

کلیدواژه ها:

کلیشه های جنسیتی ، فعالیت بدنی ، کم توان ذهنی ، کتاب درسی ، برابری آموزشی