تدوین راهبردهای طراحی غیر فعال اکوکمپهای بوم گردی در اقلیم گرم و نیمه خشک فارس با تاکید بر فرم جهت گیری و آسایش حرارتی

اکوکمپ های بوم گردی در سال های اخیر در استان فارس رشد چشمگیری داشته اند اما متاسفانه بسیاری از آنها بدون توجه به اصول طراحی همساز با اقلیم ساخته شده اند. نتیجه این شده است که این اقامتگاه ها نه تنها مصرف انرژی بالایی دارند بلکه گردشگران نیز آسایش حرارتی مناسبی را در آنها تجربه نمی کنند. این پژوهش تلاش کرده است با استفاده از شبیه سازی انرژی و همچنین بهره گیری از دانش ارزشمند معماری بومی منطقه راهکارهایی عملی برای بهبود این وضعیت ارائه دهد. برای این کار ابتدا ویژگی های اقلیمی منطقه با نرم افزار Climate Consultant بررسی شد و سپس ۱۰ مدل حجمی مختلف با نرم افزار DesignBuilder شبیه سازی شدند. این مدل ها شامل فرم های مربع، مستطیل با نسبت های مختلف (۱:۱.۵، ۱:۲، ۱:۲.۵ و ۱:۳)، فرم های TUAL هشت ضلعی و حیاط مرکزی بودند. تمام این مدل ها در شرایط کاملا یکسان از نظر مصالح و نحوه استفاده با هم مقایسه شدند. نتایج نشان داد که فرم مستطیلی کشیده در جهت شرقی-غربی با نسبت ۱:۳ بهترین عملکرد را دارد و مصرف انرژی سالانه را به ۴۵.۶۷ کیلووات ساعت بر متر مربع می رساند. جالب اینجاست که این نسبت با الگوی رایج در معماری سنتی شیراز حدود (۱:۲.۸) بسیار نزدیک است. همچنین مشخص شد که اگر بنا حتی ۱۵ درجه از جهت شرقی-غربی منحرف شود، مصرف انرژی تا ۳ درصد افزایش می یابد. استفاده از سایبان ۱.۲ متری در جبهه جنوبی، قرار دادن فضاهای پراستفاده در جبهه جنوبی و فضاهای خدماتی در جبهه شمالی و بهره گیری از تهویه شبانه از دیگر راهکارهای موثری هستند که در این پژوهش شناسایی شدند. نکته قابل توجه اینکه این راهکارها با الگوهای رایج در معماری سنتی شیراز مانند حیاط مرکزی و ایوانچه های عمیق همخوانی نزدیکی دارند. این هم راستایی نشان می دهد که معماران سنتی بدون ابزارهای امروزی به راهکارهایی دست یافته بودند که امروز توسط شبیه سازی های دقیق تایید می شوند. امید است که یافته های این پژوهش گامی هرچند کوچک در جهت طراحی اکوکمپ هایی باشد که نه تنها به محیط زیست آسیب نمی رسانند بلکه تجربه ای ماندگار و خوشایند از همنشینی با طبیعت و فرهنگ برای گردشگران فراهم کنند.

کلیدواژه ها:

اکوکمپ ، بوم گردی ، طراحی غیر فعال ، فرم معماری ، جهت گیری بنا ، آسایش حرارتی ، معماری بومی