حسابداری الگوریتمی (Algorithmic Accounting): آینده سیستمهای مالی در عصر تصمیم گیری خودکار

تحولات اخیر در فناوریهای داده، محور هوش مصنوعی و الگوریتمهای یادگیری ماشین چشم انداز حرفه حسابداری را به طور چشمگیری دگرگون کرده است. در نتیجه این پیشرفتها حسابداری از یک نظام مبتنی بر ثبت و گزارش رویدادهای گذشته به بستری هوشمند برای پردازش بلادرنگ، اطلاعات، تحلیل داده ها و پشتیبانی از تصمیم گیری خودکار تبدیل شده است. در این میان مفهوم «حسابداری الگوریتمی» به رویکردی نوین اشاره دارد که در آن فناوری هایی نظیر الگوریتم های یادگیری ماشین، دفترداری سه طرفه مبتنی بر زنجیره بلوک و قراردادهای هوشمند بخش قابل توجهی از فرایندهای حسابداری از جمله طبقه بندی تراکنش ها، ثبت رویدادهای مالی، شناسایی ناهنجاری ها و اجرای خودکار تعهدات مالی را با حداقل مداخله انسانی انجام می دهند. مطالعات انجام شده نشان می دهد به کارگیری دفترداری سه طرفه می تواند محدودیت های نظام سنتی ثبت دوطرفه را تا حد زیادی برطرف کند. استفاده از زنجیره بلوک موجب افزایش شفافیت، کاهش فاصله زمانی میان وقوع رویدادهای مالی و ثبت آنها، فراهم شدن بستر گزارشگری و حسابداری بلادرنگ و ارتقای قابلیت اطمینان اطلاعات مالی می شود. علاوه بر این، امکان بررسی تمامی تراکنش ها به جای اتکا به نمونه گیری، زمینه مناسبی برای کاهش احتمال تقلب، دستکاری اطلاعات و خطاهای ثبت مالی فراهم می آورد. با وجود این مزایا مرورهای نظام مند ادبیات نشان می دهد که بخش قابل توجهی از پژوهش های منتشر شده در حوزه حسابداری مبتنی بر زنجیره بلوک و فناوری های هوشمند بیشتر بر توصیف قابلیت های فناورانه تمرکز داشته اند و کمتر از چارچوب های نظری شناخته شده در حسابداری، حسابرسی یا حسابداری مدیریت برای تبیین این تحول بهره گرفته اند. این موضوع بیانگر وجود شکافی میان توسعه فناوری و گسترش مبانی نظری این حوزه است. پژوهش حاضر با رویکردی مروری-تحلیلی به بررسی ابعاد مختلف حسابداری الگوریتمی و نقش آن در تحول نظام های مالی می پردازد. در این راستا، سه محور اصلی مورد توجه قرار گرفته است: نخست بررسی معماری فناوری حسابداری الگوریتمی و تعامل میان زنجیره بلوک، یادگیری ماشین و قراردادهای هوشمند؛ دوم تحلیل آثار این فناوری ها بر کیفیت گزارشگری مالی، کارایی حسابرسی، کنترل های داخلی و کاهش ریسک تقلب؛ و سوم ارزیابی چالش های حرفه ای، اخلاقی و نظارتی ناشی از واگذاری بخشی از تصمیم های مالی به سامانه های هوشمند، از جمله مسائل مربوط به تبیین پذیری الگوریتم ها، مسئولیت پذیری در تصمیم گیری ماشینی و انطباق با استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی. انتظار می رود یافته های این پژوهش بتواند ضمن توسعه مبانی نظری حسابداری الگوریتمی، چارچوبی برای بازتعریف نقش حسابداران در محیط های هوشمند و همچنین راهنمایی برای سیاست گذاران و تدوین کنندگان استانداردهای حسابداری در مواجهه با این فناوری های نوظهور فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

حسابداری الگوریتمی ، دفترداری سه طرفه ، زنجیره بلوک ، تصمیم گیری مالی خودکار ، قراردادهای هوشمند