توسعه مدل حسابرسی مبتنی بر عامل های هوش مصنوعی خودمختار:(Agentic AI) فرصت ها، ریسک ها و الزامات حاکمیت شرکتی

گسترش فناوری های هوش مصنوعی عامل محور (Agentic AI) که بر پایه عامل های خودمختار و توانمند در برنامه ریزی، استدلال و اجرای مستقل وظایف پیچیده طراحی شده اند چشم انداز حرفه حسابرسی را با تحولی اساسی مواجه ساخته است. برخلاف نسل پیشین هوش مصنوعی مولد که عمدتا در نقش ابزار کمکی برای تهیه گزارش ها، تولید اسناد و خلاصه سازی اطلاعات به کار گرفته می شد، عامل های هوشمند قادرند بخش قابل توجهی از فرایندهای حسابرسی را به صورت مستقل مدیریت کنند. این سامانه ها توانایی اجرای گردش کارهای چند مرحله ای، آزمون های حسابرسی، تطبیق مستمر داده های مالی و ارزیابی شواهد را با حداقل مداخله انسانی دارند. در همین راستا، مطالعات اخیر مفهوم «حسابرسی عامل محور» را به عنوان رویکردی نوین معرفی کرده اند که در آن عامل های خودمختار، وظایف حسابرسی را به صورت یکپارچه و در چارچوب نظارت انسانی انجام می دهند. همچنین شواهد پژوهشی نشان می دهد که مدل های زبانی بزرگ در راستی آزمایی اطلاعات حسابداری و تطبیق داده های مالی در زمان واقعی دقت بالایی دارند؛ هرچند نتایج برخی مطالعات میدانی بیانگر آن است که استفاده از این فناوری ها به تنهایی تضمین کننده بهبود کیفیت قضاوت حرفه ای یا افزایش پایبندی به دستورالعمل های حسابرسی نیست و میزان اثربخشی آن تا حد زیادی به تجربه و مهارت حسابرس وابسته است. در کنار این فرصت ها، توسعه عامل های خودمختار چالش های تازه ای را نیز در حوزه حاکمیت شرکتی و نظام های اطمینان بخشی ایجاد کرده است. افزایش سرعت، حجم و پیچیدگی تصمیم های مبتنی بر هوش مصنوعی موجب شده است که روش های سنتی حسابرسی پاسخگوی همه نیازهای نظارتی نباشند. علاوه بر این، نبود چارچوب های جامع برای احراز هویت عامل های هوشمند، تعیین حدود مسئولیت، قابلیت ردیابی تصمیم ها و پاسخگویی الگوریتمی از مهم ترین دغدغه های نهادهای قانون گذار و حرفه حسابرسی به شمار می رود. در سال های اخیر، تدوین چارچوب های حاکمیتی نظیر چارچوب حاکمیت هوش مصنوعی عامل محور سنگاپور و مقررات هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، بینگر تلاش نظام های قانون گذاری برای ایجاد سازوکارهای موثر در زمینه نظارت انسانی، شفافیت، امنیت و مسئولیت پذیری این فناوری ها است. پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکردی مفهومی - تحلیلی و بر پایه مرور نظام مند ادبیات به دنبال ارائه الگویی برای به کارگیری عامل های هوش مصنوعی خودمختار در فرایند حسابرسی است؛ الگویی که ضمن بهره گیری از ظرفیت های این فناوری در افزایش کارایی حسابرسی مستمر و پوشش کامل تراکنش های مالی، الزامات مربوط به شفافیت، تبیین پذیری، کنترل ریسک های الگوریتمی، نظارت انسانی، تفکیک وظایف و پاسخگویی را نیز در بر گیرد. انتظار می رود یافته های این پژوهش بتواند مبنای مناسبی برای توسعه سیاست های حاکمیت شرکتی، بازنگری استانداردهای حسابرسی و طراحی سازوکارهای نظارتی متناسب با محیط های مبتنی بر هوش مصنوعی فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی عامل محور ، حسابرسی مستمر ، حاکمیت شرکتی ، مدل های زبانی بزرگ ، پاسخگویی الگوریتمی