سنجش سلسله مراتبی اثرات ریسک ژئوپلیتیک بر بازار سهام تهران چارچوب یکپارچه میداس-گارچ برای تفکیک شوک های جهانی منطقه ای و داخلی

بازار سهام ایران به طور مستمر تحت تاثیر بی ثباتی های ژئوپلیتیک قرار دارد. با این حال، درک دقیق و کمی از چگونگی و شدت تاثیرگذاری سطوح مختلف این ریسک (جهانی، منطقه ای و داخلی) بر نوسانات بازار، به دلیل محدودیت های روش شناختی و عدم تفکیک مفهومی همچنان به عنوان یک خلا پژوهشی در ادبیات مالی داخلی باقی مانده است. هدف اصلی این پژوهش تحلیل و سنجش سلسله مراتبی اثرات ریسک ژئوپلیتیک بر بازده و نوسانات بازار سهام تهران با به کارگیری یک چارچوب نوین اقتصادسنجی است تا مشخص شود هر سطح از ریسک با چه مکانیسم و شدتی بر پایداری بازار تاثیر می گذارد. این پژوهش کاربردی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده های سری زمانی در بازه ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۳ انجام شده است. داده های روزانه شاخص کل و هموزن بورس تهران، داده های ماهانه شاخص ریسک ژئوپلیتیک جهانی (GPR) و منطقه ای و متغیرهای کنترلی کلان نرخ ارز و تورم از منابع معتبر استخراج شد. به منظور غلبه بر چالش ناهمزمانی داده ها و مدل سازی همزمان میانگین و واریانس شرطی از مدل ترکیبی میداس-گارچ (MIDAS-GARCH) به عنوان چارچوب اصلی تحلیل استفاده گردید. آزمون های پایایی، نرمال بودن و تشخیص مدل نیز انجام شد. اثر ریسک ژئوپلیتیک بر بازار سهام تهران از یک سلسله مراتب معنادار پیروی می کند و کانال غالب اثرگذاری افزایش نوسانات شرطی (ریسک) است، نه لزوما کاهش مطلق سطح بازده؛ این امر بر اهمیت مدیریت نااطمینانی در دوره های بحران تاکید دارد. واکنش بازار ناهمگن است؛ شاخص کل قیمت به دلیل وزن بالای شرکت های بزرگ صادرات محور به طور نامتناسبی در برابر این ریسک ها آسیب پذیرتر از شاخص هم وزن است. نرخ ارز نقش تعدیل گر دوگانه داشته و می تواند بخشی از اثر منفی ریسک ژئوپلیتیک بر درآمد صادرکنندگان را جبران کند. مدل میداس-گارچ به عنوان یک ابزار روش شناختی قدرتمند برای تحلیل مسائل مالی سیاسی در اقتصادهای با داده های ناهمزمان اثبات شد. مدیریت ریسک در بازار سرمایه ایران نیازمند درکی چندلایه و مبتنی بر شواهد کمی است. تمرکز سیاست گذاری و راهبردهای پوشش ریسک باید به ترتیب بر خنثی سازی اثرات تحریم ها، داخلی، مدیریت تنش های منطقه ای و سپس پایش ریسک های جهانی معطوف باشد. همچنین توسعه ابزارهای مالی برای مدیریت نوسانات و حمایت از بخش های مقاوم بازار منعکس در شاخص هم وزن می تواند به تاب آوری نظام مالی در محیط پرتلاطم ژئوپلیتیک کمک شایانی کند.

کلیدواژه ها:

ریسک ژئوپلیتیک ، نوسانات بازار سهام ، بورس اوراق بهادار تهران ، مدل میداس-گارچ (MIDAS-GARCH) ، تحریم های اقتصادی ، شاخص هم وزن