ساختار سرمایه حاکمیتی به مثابه ابزار ژئواستراتژیک مرور تحلیلی ساختار یافته با تمرکز بر ایران

این مقاله با رویکرد مرور تحلیلی ساختاریافته نقش ساختار سرمایه حاکمیتی شامل صندوق های ثروت ملی، شرکت های دولتی و سازوکارهای تامین مالی (عمومی) را در تقویت ظرفیت ژئواستراتژیک دولت ها بررسی می کند و تمرکز ویژه ای بر ایران دارد. هدف پژوهش تبیین این مسئله است که چگونه دارایی های دولتی می توانند فراتر از کارکرد مالی و بودجه ای به ابزار اعمال نفوذ، مدیریت ریسک های خارجی و افزایش تاب آوری اقتصادی تبدیل شوند. روش تحقیق سنتز تفسیری ادبیات نظری و تجربی در حوزه ژئواکونومی، حکمرانی سرمایه دولتی و تاب آوری راهبردی است. یافته ها نشان می دهد که سرمایه حاکمیتی زمانی کارکرد راهبردی می یابد که از منطق صرفا تصدی گری و جبران کسری بودجه فاصله گرفته و در قالب یک پرتفوی هدفمند، شفاف و نهادی شده در راستای منافع ملی، تنوع بخشی به مسیرهای وابستگی و ارتقای قدرت چانه زنی خارجی به کار رود. بررسی تجربه چهار صندوق پیشگام خلیج فارس (ADIA، PIF و QIA) در نیم سال نخست ۲۰۲۶ نشان می دهد که این صندوق ها در اوج تنش های منطقه ای ناشی از درگیری ایران با استقرار رکورد ۵۳.۹ میلیارد دلاری در ۱۰۸ معامله، رفتاری ضد چرخه ای از خود بروز دادند. در مقابل تجربه صندوق توسعه ملی ایران نشان می دهد که ظرفیت های جغرافیایی انرژی و ترانزیتی کشور امکان تبدیل سرمایه حاکمیتی به ابزار قدرت را فراهم می کند اما محدودیت های ناشی از تحریم، ضعف حکمرانی و غلبه منطق کوتاه مدت اثر بخشی آن را کاهش می دهد.

کلیدواژه ها:

ساختار سرمایه ، حاکمیتی ، ژئواستراتژی ، ژئواکونومی ، صندوق ثروت ملی ، صندوق توسعه ملی ، ایران ، تاب آوری اقتصادی