بررسی اثر مولفه های اقتصاد دانش بنیان بر صادرات غیرنفتی ایران مقایسه الگوهای خطی و غیرخطی رگرسیون های خودبازگشتی با وقفه های توزیعی

امروزه کشورهای مختلف به ویژه کشورهای در حال توسعه با فرصت های جدیدی ناشی از تحول اقتصاد دانش بنیان مواجه اند که توانایی آن ها را در افزایش رشد اقتصاد از کانال صادرات و تنوع بخشی به آن تحت تاثیر قرار داده است. حرکت به سمت اقتصاد دانش بنیان به عنوان یکی از راه های برون رفت از رکود اقتصادی ایران شناخته شده است و سیاست گذاری های کلان اقتصادی طی دهه های اخیر معطوف به این امر بوده اند. پیچیدگی های حاکم بر روابط اقتصادی باعث گشته تا تاثیر مولفه های اقتصاد دانش بنیان بر درآمدهای صادراتی ایران همواره ثابت و یکنواخت نباشند و شوک های مثبت و منفی دارای اثرات متفاوت و حتی نامتقارن باشند. بر این اساس هدف مطالعه حاضر بررسی اثرات خطی و غیرخطی مولفه های اقتصاد دانش بنیان بر ارزش صادرات غیرنفتی ایران با استفاده از داده های سری زمانی طی دوره ۱۳۷۴ الی ۱۴۰۲ است. جهت کشف اثرات متقارن و نامتقارن از رویکرد رگرسیون خودبازگشتی با وقفه های توزیعی در دو فرم خطی ARDL و غیرخطی NARDL استفاده شده است. نتایج الگوی خطی در بلندمدت بیانگر تاثیر مثبت و معنادار متغیرهای شاخص پیچیدگی اقتصادی، هزینه های تحقیق و توسعه، سهم فناوری اطلاعات و ارتباطات، هزینه های آموزش و توسعه منابع انسانی، رژیم نهادی بر صادرات غیرنفتی ایران است. همچنین برآوردهای الگوی غیرخطی در بلندمدت نشان دهنده وجود اثرات متضاد در مدل است و شوک های مثبت و منفی مولفه های اقتصاد دانش بنیان بر صادرات غیرنفتی اثرات نامتقارن داشته اند. بدین ترتیب که شوک های مثبت متغیرهای شاخص پیچیدگی اقتصادی، هزینه های تحقیق و توسعه، فناوری اطلاعات و ارتباطات، هزینه های آموزش و توسعه منابع انسانی و رژیم نهادی اثری مثبت بر صادرات غیرنفتی اقتصاد ایران داشته اند در حالی که شوک های منفی آن ها دارای اثری معکوس با اثرگذاری متفاوتی نسبت شوک های مثبت بوده اند. نتایج این پژوهش، تاییدکننده وجود اثرات نامتقارن مولفه های اقتصاد دانش بنیان بر صادرات غیرنفتی اقتصاد ایران است. با توجه به اینکه اثر شاخص پیچیدگی اقتصادی، فناوری اطلاعات و ارتباطات، آموزش و توسعه منابع انسانی و هزینه های تحقیق و توسعه در هر دو الگوی خطی و غیرخطی بزرگ تر از سایر مولفه ها بوده است، مطالعه حاضر سرمایه گذاری در این حوزه ها و اجرای سیاست های توسعه آموزش های نیروی انسانی و ارتقای ترکیب پیچیدگی و سطح تکنولوژیک کالاهای صادراتی در اقتصاد ایران را توصیه می نماید.

کلیدواژه ها:

صادرات ، غیرنفتی ، پیچیدگی ، اقتصادی ، آموزش ، منابع انسانی ، تحقیق و توسعه ، رژیم نهادی ، نرخ ارز حقیقی