راهکارهای استقرار تنظیم گری هوشمند (RegTech) در نظام بانکداری اسلامی

استقرار تنظیم گری هوشمند در نظام بانکداری اسلامی یکی از مهم ترین الزامات عصر تحول دیجیتال است که می تواند تحولی بنیادین در کارایی، شفافیت و دقت نظام نظارتی این حوزه ایجاد نماید. بانکداری اسلامی به دلیل الزامات شرعی همچون حرمت ربا، منع غرر و میسر و لزوم پشتیبانی دارایی های ملموس، با پیچیدگی های نظارتی مضاعفی مواجه است که الگوهای سنتی نظارت بانکی دیگر توان پاسخگویی به آن را ندارند. این مقاله با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای، دسته بندی موانع استقرار تنظیم گری هوشمند در ابعاد فناورانه، انسانی، قانونی ساختاری و شرعی پرداخته و راهکارهای عملیاتی برای گذار از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب ارائه می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی و فناوری های نظارتی پیشرفته (RegTech) می توانند نقش کلیدی در بهینه سازی فرآیندهای مالی، افزایش دقت در اعتبارسنجی مشتریان، مدیریت ریسک، شناسایی تخلفات و بهبود نظارت شرعی ایفا کنند. با این حال موانعی همچون نبود استانداردهای یکپارچه فقهی و فنی، ضعف زیرساخت های داده ای، کمبود نیروی متخصص، مقاومت سازمانی و خلاهای قانونی مسیر استقرار این نظام را با دشواری مواجه ساخته است. راهکارهای ارائه شده شامل تدوین چارچوب های حقوقی و مقرراتی به روز، طراحی مدل های عملیاتی گذار به نظارت هوشمند، سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت های داده و امنیت اطلاعات، ایجاد همکاری نهادی میان بانک مرکزی، مراکز فقهی و شرکت های فناوری، ارتقای فرهنگ داده محوری و تربیت نیروی انسانی متخصص چندرشته ای است. این مقاله بر این باور است که نظارت هوشمند مبتنی بر ابزارهای فناورانه پلی است میان ثبات نظارتی گذشته و چابکی مالی آینده و استقرار آن نه یک انتخاب بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای بقا و بالندگی نظام بانکداری اسلامی در عصر تحولات شتابان دیجیتال است.

کلیدواژه ها:

تنظیم گری هوشمند ، بانکداری اسلامی ، هوش مصنوعی ، فناوری های نظارتی (RegTech) ، نظارت شرعی