آسیب شناسی تحولات حقوق تجارتی ایران در پرتو تحول در تکنولوژی قراردادها و معاملات نوین با تاکید بر لایحه قانون تجارت مصوب ۱۴۰۳

تحول شتابان فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی، گسترش اقتصاد دیجیتال، توسعه تجارت الکترونیکی، ظهور پلتفرم های دیجیتال، شکل گیری قراردادهای هوشمند مبتنی بر فناوری بلاک چین و افزایش روزافزون معاملات برخط، ساختار سنتی روابط تجارتی را با دگرگونی های بنیادین مواجه ساخته و بسیاری از مفاهیم کلاسیک حقوق قراردادها از جمله شیوه انعقاد قرارداد، احراز اراده، اثبات توافق، اجرای تعهدات، مسئولیت قراردادی و شیوه های حل و فصل اختلافات را در معرض بازاندیشی قرار داده به گونه ای که نظام حقوق تجارتی ایران نیز ناگزیر از واکنش نسبت به این تحولات گسترده گردیده و لایحه قانون تجارت مصوب ۱۴۰۳ در چنین بستری به عنوان مهم ترین تلاش تقنینی برای بازسازی و روزآمدسازی قواعد حاکم بر روابط قراردادی تجاری مطرح می گردد. هدف این پژوهش تبیین و آسیب شناسی تحولات حقوق تجارتی ایران در پرتو فناوری های نوین قراردادی و ارزیابی میزان موفقیت لایحه قانون تجارت ۱۴۰۳ در پاسخگویی به نیازهای حقوقی ناشی از اقتصاد دیجیتال، تجارت الکترونیکی و معاملات نوین بوده و تلاش گردیده ظرفیت ها، نوآوری ها، ابهامات و کاستی های این لایحه در حوزه تنظیم روابط قراردادی جدید مورد واکاوی قرار گیرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، اسناد تقنینی، آثار دکترین حقوقی و مطالعات تطبیقی انجام پذیرفته و مبانی نظری و آثار عملی مقررات پیشنهادی لایحه در حوزه قراردادهای تجارتی مورد ارزیابی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که لایحه قانون تجارت ۱۴۰۳ از طریق تقویت اصل آزادی قراردادی، پذیرش انعطاف بیشتر در شکل قرارداده، توجه به امکان تعدیل و فسخ قرارداد در شرایط استثنایی، شناسایی گسترده تر اراده طرفین و نزدیک شدن به برخی استانداردهای حقوق تجارت بین الملل گام هایی مثبت در مسیر نوین سازی حقوق تجارتی ایران برداشته اما در مقابل فقدان رویکردی منسجم نسبت به فناوری های نوین، ابهام در قلمرو مقررات، عدم هماهنگی نظام مند با قانون تجارت الکترونیکی، سکوت نسبت به قراردادهای هوشمند و فناوری بلاک چین، عدم تعیین جایگاه حقوقی پلتفرم های دیجیتال، ضعف در پیش بینی سازوکارهای حل اختلاف برخط و ناکافی بودن حمایت عملی از طرف ضعیف قرارداد، مانع تحقق کامل اهداف مورد انتظار گردیده و ضرورت بازنگری و تکمیل مقررات مزبور را آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

لایحه قانون تجارت ۱۴۰۳ ، تجارت الکترونیکی ، قراردادهای هوشمند ، معاملات دیجیتال ، پلتفرم های دیجیتال ، فناوری بلاک چین ، قراردادهای تجارتی نوین