تبیین چارچوب ارزیابی عملکرد بین المللی دولتها با تاکید بر دیپلماسی اقتصادی و اقتصاد دانش بنیان؛ مطالعه موردی جمهوری اسلامی ایران

در نظم تکنولوژیک قرن بیست و یکم، قدرت ملی به توانایی دولتها در اقتصاد دانش بنیان و دیپلماسی اقتصادی شبکه ای گره خورده است. این پژوهش با هدف طراحی چارچوبی بومی و پویا برای ارزیابی عملکرد بین المللی دولتها با تاکید بر هم افزایی این دو مولفه و مطالعه موردی جمهوری اسلامی ایران انجام شد. پژوهش از نوع کیفی با روش تحلیل مضمون و رویکرد شبکه مضامین است. داده ها از دو منبع گردآوری شد: مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته با ۲۳ خبره حوزه دیپلماسی اقتصاد بین الملل و سیاست فناوری تا اشباع نظری و تحلیل اسناد بالادستی، ملی، گزارش های نهادهای بین المللی مجمع جهانی اقتصاد (آنکتاد) و گزارش های عملکردی دستگاه های دیپلماتیک و فناوری. تحلیل داده ها در نرم افزار MAXQDA به استخراج ۳۶۱ کد اولیه، ۵۶ مضمون پایه، ۱۴ مضمون سازمان دهنده و ۴ مضمون فراگیر انجامید. چارچوب نهایی مشتمل بر چهار بعد ظرفیت سازی اقتصاد دانش بنیان مولد و صادرات محور، دیپلماسی اقتصادی هوشمندانه و فناورانه، حکمرانی چابک و منسجم فرابخشی و تاب آوری استقلال و نفوذ استراتژیک با ۱۴ مولفه فرعی است. یافته ها نشان می دهد دیپلماسی اقتصادی سه کارکرد محوری تسهیل گری، اعتباربخشی و برندسازی ملی فناورانه و جهت دهی استراتژیک را ایفا می کند. عوامل تحریم های هوشمند و فشار رقابتی ژئواکونومیک نیز به عنوان تعدیل گرهای کلیدی محرک جهش فناورانه و خلاقیت نهادی شناسایی شدند. ارزیابی عملکرد ایران بر اساس ماتریس ۱۴ مولفه ای پارادوکس ایرانی را آشکار می سازد: شکاف عمیق میان ظرفیت های علمی و فناورانه قابل توجه و دستاوردهای ضعیف دیپلماسی اقتصادی. این مطالعه گذار از دیپلماسی اقتصادی بوروکراتیک به دیپلماسی فناورانه شبکه ای را از طریق ایجاد ستاد فرماندهی واحد، برنامه ملی برندسازی فناوری و سامانه هوشمند رصد بازار ضرورتی اجتناب ناپذیر می داند.

کلیدواژه ها:

ارزیابی عملکرد بین المللی ، دیپلماسی اقتصادی ، اقتصاد دانش بنیان ، حکمرانی شبکه ای ، جمهوری اسلامی ایران