تحلیل اعتبار و نفوذ قراردادهای هوشمند در پرتو قواعد عمومی قراردادها در حقوق ایران

گسترش فناوری های نوین ارتباطی و ظهور بسترهای غیرمتمرکز مبتنی بر بلاک چین موجب پیدایش گونه ای جدید از توافقات دیجیتال تحت عنوان قراردادهای هوشمند گردیده که با تکیه بر کدهای رایانه ای قابلیت اجرای خودکار تعهدات و کاهش وابستگی به واسطه های انسانی ساختار سنتی انعقاد و اجرای قراردادها را با تحولات بنیادین مواجه ساخته اند. جایگاه این قراردادها در حقوق ایران به دلیل ارتباط مستقیم آن ها با مفاهیم بنیادینی همچون اصل حاکمیت اراده، قصد و رضا، شرایط اساسی صحت معاملات، اصل لزوم قرار داده، نحوه اثبات اراده قراردادی و امکان اعمال ضمانت اجراهای حقوقی اهمیت ویژه ای یافته و ضرورت بررسی میزان انطباق این پدیده فناورانه با قواعد عمومی قراردادها را آشکار نموده است. هدف پژوهش حاضر تحلیل اعتبار و نفوذ قراردادهای هوشمند در پرتو مبانی حقوق قراردادها در نظام حقوقی ایران و بررسی این موضوع می باشد که آیا قالب فنی و اجرای خودکار این قراردادها می تواند مانعی در برابر شناسایی آثار حقوقی آن ها ایجاد نماید یا خیر. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع حقوقی، قواعد عمومی قراردادها، مقررات مرتبط با تجارت الکترونیکی و مطالعات انجام شده در حوزه قراردادهای هوشمند، به بررسی ماهیت، حقوقی، شرایط، اعتبار، آثار قراردادی، شیوه تفسیر و چالش های اجرایی این قراردادها پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که قراردادهای هوشمند علی رغم تفاوت در شیوه تنظیم و اجرای تعهدات قابلیت انطباق با اصول حاکم بر قراردادها در حقوق ایران را دارا بوده و می توانند در چهارچوب ماده ۱۰ قانون مدنی و اصل آزادی قراردادها مورد پذیرش قرار گیرند؛ با این حال نفوذ کامل آن ها نیازمند توجه به چالش هایی همچون احراز هویت دیجیتال طرفین، تطبیق کد رایانه ای با اراده واقعی، امکان تفسیر مفاد قراردادی، تعیین مسئولیت ناشی از خطاهای فنی و حفظ امکان اعمال ضمانت اجراهایی مانند فسخ، بطلان و جبران خسارت می باشد. بر این مبنا قرارداد هوشمند نه جایگزین قواعد حقوقی بلکه ابزار فناورانه ای برای تحقق و اجرای اراده قراردادی تلقی می گردد که پذیرش آن در نظام حقوقی ایران مستلزم ایجاد هماهنگی میان الزامات فنی و اصول بنیادین حقوق قراردادها خواهد بود.

کلیدواژه ها:

قراردادهای هوشمند ، اعتبار قرارداد ، نفوذ قراردادها ، قواعد عمومی قراردادها ، اصل آزادی قراردادها ، اجرای خودکار تعهدات ، حقوق ایران