جایگاه تغییرات اقلیم در حقوق اساسی ایران در پرتو اصول حقوق بین الملل

تغییرات اقلیم در دهه های اخیر از یک مسئله صرفا طبیعی و زیست محیطی فراتر رفته و به موضوعی بنیادین در عرصه حقوق عمومی، حکمرانی ملی و روابط بین المللی تبدیل شده است جمهوری اسلامی ایران نیز با توجه به ویژگی های اقلیمی، محدودیت منابع آب، آسیب پذیری سرزمینی و ضرورت حفظ توازن میان توسعه و صیانت از منابع طبیعی به طور مستقیم با آثار و پیامدهای این پدیده مواجه است. از این رو بررسی جایگاه تغییرات اقلیم در حقوق اساسی ایران از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ زیرا قانون اساسی به عنوان عالی ترین سند حقوقی کشور ظرفیت آن را دارد که مبانی حمایت از محیط زیست، الزام دولت به سیاست گذاری مسئولانه، حفظ حقوق عمومی و صیانت از منافع نسل های حاضر و آینده را فراهم سازد. این نوشتار با رویکردی توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر اصول بنیادین حقوق بین الملل به بررسی ظرفیت های حقوق اساسی ایران در مواجهه با تغییرات اقلیم می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که هرچند قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به صورت صریح به مفهوم تغییرات اقلیم اشاره نکرده است اما اصولی همچون حفاظت از محیط زیست، عدالت، منع اضرار، تامین منافع عمومی و مسئولیت دولت در قبال رفاه و امنیت جامعه زمینه مناسبی برای تفسیر اقلیم محور از حقوق اساسی فراهم می آورند. همچنین اصول حقوق بین الملل از جمله پیشگیری، احتیاط، همکاری، توسعه پایدار و مسئولیت مشترک اما متفاوت، می توانند در تبیین حدود و کیفیت تعهدات ایران نقشی موثر ایفا کنند بی آنکه منافع ملی و حق توسعه کشور نادیده گرفته شود. در نتیجه، می توان گفت مواجهه حقوقی با تغییرات اقلیم در ایران مستلزم تفسیری پویا، متوازن و منطبق با مصالح ملی از قانون اساسی است؛ تفسیری که ضمن توجه به الزامات بین المللی بر حفاظت از زیست پذیری سرزمین، امنیت عمومی، عدالت بین نسلی و پایداری توسعه تاکید داشته باشد.

کلیدواژه ها:

تغییرات اقلیم ، حقوق اساسی ایران ، حقوق بین الملل ، محیط زیست